Op de pc is Kok moeilijk te verslaan

DEN HAAG, 15 SEPT. Vorig jaar was het zelf maken van een rijksbegroting nog een eenvoudige zaak. Dit jaar raak je als minister hopeloos verstrikt in koopkrachtplaatjes en snel stijgende uitgaven. Geen gemakkelijke bezuinigingen meer, maar zware keuzes met onverwachte koopkrachteffecten. Al snel bevindt de Staat der Nederlanden zich aan de rand van de financiële afgrond. De minister kan geen kant meer op.

Voor de goede orde: het gaat hier om een "virtuele' werkelijkheid. Het ministerie van financiën bracht vorig jaar voor het eerst het "Rijksbegrotingsspel' uit, een computerspelletje waarin de speler zelf de rijksbegroting moet samenstellen. Dit jaar verscheen een nieuwe versie die aanzienlijk realistischer is dan de vorige.

Vorig jaar kon je in het spel flink bezuinigen zonder dat het onmiddellijk gevolgen had voor de koopkracht of de werkgelegenheid. Een vaardig speler kreeg al snel door dat zijn populariteit fors steeg als hij maar een paar honderd miljoen extra aan milieu uitgaf. Terwijl zonder dat er iets te merken was aan de koopkracht of werkgelegenheid vele miljarden te halen waren bij big spenders volkshuisvesting, defensie en onderwijs. Ook op ontwikkelingshulp kon je gevaarloos bezuinigen. Minister Kok was gemakkelijk te verslaan.

In het vernieuwde spel is dat dit jaar allemaal veranderd. Je moet nu per departement kiezen uit een beperkt aantal moeilijke maatregelen die vrijwel allemaal effect hebben op de werkgelegenheid, de koopkracht en de populariteit. Wie deze keer de truc van de flinke bezuinigingen op volkshuisvesting toepast, valt onmiddellijk door de mand. Het gezin van Stef Standaard, de Jan Modaal in het spel, gaat direct failliet wegens te hoge huren.

Een miljard minder voor ontwikkelingshulp levert in het begrotingsspel direct een stijging van de werkloosheid met meer dan anderhalf procentpunt, wat duidelijk laat merken aan wie het geld volgens de makers van het spel uiteindelijk ten goede komt. In het begrotingsspel zijn ook lessen getrokken uit de problemen rondom het plan-Simons. Vrijwel alle maatregelen die in het spel op het terrein van de volksgezondheid kunnen worden genomen zijn slecht voor alles. Werkgelegenheid, financieringstekort, koopkracht en populariteit, alles gaat mee te gronde met het volksgezondheidsbeleid.

Het belangrijkste probleem in het spel is dat wanneer je in de eerste ronde de koopkracht hebt laten dalen, je dit later vrijwel niet meer kunt herstellen wanneer allerlei tegenvallers opduiken. Koopkrachtmaatregelen blijken het moeilijkst van allemaal. Nadat je de huren hebt verlaagd en de huursubsidie verhoogd, houden de mogelijkheden snel op.

Wie een paar maal de Staat der Nederlanden met inwoners en al failliet heeft laten gaan, ontdekt uiteindelijk het paardemiddel om politiek te overleven: in de eerste ronde zo veel mogelijk bezuinigen en alles doen om de koopkracht maximaal te laten stijgen. Als de virtuele minister van financiën op die manier het eind van het spel haalt, wacht hem echter een laatste teleurstelling. Het spel meldt dat qua tekort, populariteit en koopkracht de begroting min of meer is geslaagd, “gefeliciteerd!” en dat je het volgend jaar nog eens mag proberen als minister. Maar vlak voor het einde rolt nog even de "objectieve' beoordeling over het scherm: “Het pakket van maatregelen dat u hebt genomen is in alle opzichten catastrofaal”. Het is net echt. Rijksbegrotingsspel 1993, ontwikkeld in opdracht van het ministerie van financiën. Voor 9,95 gulden te koop in de tijdschriftenwinkels.