Nieuw project van Chaim Levano; Passanten op een vliegtuigtrap als levend schilderij

AMSTERDAM, 15 SEPT. Een decorbedrijf maakt een reusachtige schilderijlijst, de KLM levert twee vliegtuigtrappen, een steigerbouwer zet een stellage neer en een fabrikant van "flexi-deuren' heeft een speciaal, doorzichtig rolgordijn ontworpen. Dat zijn de ingrediënten van een nieuw project van theatermaker Chaim Levano en zijn stichting De Wassen Neus. Gisteren is begonnen met de opbouw voor de rechter ingang van het Rijksmuseum in Amsterdam. Vanaf zaterdag kunnen voorbijgangers de trappen opklimmen en zo deel uitmaken van een "levend' kunstwerk.

Bekijks III, 19 sept t/m 25 okt, di-za 10-17u, zo 13-17u.

Levano trok eerder de aandacht met succesvolle "theatrale ensceneringen' voor een breed publiek. Wachten in de Beurs (april 1991) met 160 wachtenden en Het Gesloten Akkoord (februari 1992), waar driehonderd mensen voortdurend op weg waren ergens naar toe, speelden zich beide af in de Beurs van Berlage. Deze keer voltrekt de handeling zich niet binnen, maar buitenshuis. Het is geen eenmalige gebeurtenis, maar een vijf weken durend evenement. En nu worden de "acteurs' niet via advertenties geworven, maar zijn het de duizenden museumbezoekers en toevallige passanten die voor de invulling moeten zorgen.

Bekijks III heet het project dat voor de Engelstalige bezoeker is vertaald als "Glimpse-Glance III'. De III is aan de naam toegevoegd, omdat twee eerdere plannen van Levano niet doorgingen. Zaterdag 19 september, klokslag 16.13 uur, is er een officiële opening. Dan wordt op en om de trappen een groepsfoto gemaakt van naar verwachting een paar honderd medewerkers en genodigden.

Bekijks III, dat Levano samen met Fleur den Uyl en Hilde Salverda heeft ontworpen, bestaat uit een klassieke, vergulde schilderijlijst van tien meter hoog en vijf meter breed, gevat in grillig steigerwerk. De KLM-trappen steken aan weerszijden door de licht naar achteren hellende lijst. “De mensen die de trappen bestijgen worden als het ware onderdeel van een levend schilderij,” legt Levano uit. “Dat schilderij verandert steeds, ouders met kinderen gaan er doorheen, groepjes, mensen alleen of met z'n tweeën. Zij worden een stukje kunst. Zo kun je dat tenminste ondergaan. Als je wilt, kun je aan het bestijgen van de trappen ook een Freudiaanse betekenis geven. De lijst bakent tevens een stukje van het museum af: wanneer je erdoorheen kijkt, krijg je een ander beeld van de architectuur.”

Bovenop de trap komt de bezoeker tegenover een luifel te staan met twee ramen erboven. “Een van die ramen wordt door middel van een plastic rol voortdurend onthuld en weer verhuld. Terwijl je zelf onderdeel bent van een schilderij, wordt je geconfronteerd met iets dat tegelijkertijd getoond wordt en ook niet getoond. De rol is doorzichtig, je kunt er gewoon doorheen kijken, dus eigenlijk is dat onthullen onzin. Dat is de paradox van het geheel.” Levano deed voor dit onderdeel inspiratie op in een loods op Schiphol met een grote deur die automatisch omhoog en omlaag ging. De fabrikant, Flexion bv in Roermond, liep onmiddellijk warm voor het experiment. Levano speelt nu met de gedachte een verscheidenheid aan deuren te laten ontwerpen voor een van zijn toekomstplannen, waarin ruimten en deuren de hoofdrol spelen.

Bekijks III staat op een plaatswaar veel toeristen komen en krijgt daarom ook een toeristisch aspect. De dagelijkse regie is in handen van gidsen, die van te voren een korte stoomcursus krijgen om de voorbijgangers iets te kunnen vertellen over het Rijksmuseum en over het project zelf, wanneer ze hen richting vliegtuigtrappen loodsen. Net als bij de rondvaartboten staan fotografen klaar, die de levend ingelijste deelnemers zullen vereeuwigen. “Maar ze hebben hier een actievere rol dan bij gewone toeristische attracties,” zegt Levano. “Gidsen en fotografen hebben direct contact met de bezoekers. Er moet een levendig geheel ontstaan met sterke theatrale elementen.”

Levano wil de bezoekers voortdurend op het verkeerde been zetten. Daarom is de onthulling eigenlijk geen onthulling en daarom ook krijgt het geheel een wat rommelige, onaffe aanblik. Aan de lijst ontbreekt een hoek, het verguldsel is niet perfect, de steigers steken alle kanten op. Levano: “Je moet de indruk krijgen dat er iets in aanbouw is, of wordt afgebroken. We verlichten het 's avonds met bouwlampen en er komt een bord met de namen van alle betrokken instanties zoals je ook op echte bouwlokaties ziet.”

Bekijks III is alleen te beklimmen op de uren dat het Rijksmuseum geopend is. 's Avonds gaat het slot erop en valt het bouw- annex kunstwerk onder de museumbewaking te vallen. “Het is tamelijk bewerkelijk iets buiten te laten zien,” zegt Levano. “Je moet afspraken maken met de gemeente, de politie, er moeten veiligheidsmaatregelen worden getroffen. We hebben gelukkig alle medewerking van het Rijksmuseum, waar men het een goed idee vond om iets eigentijds te koppelen aan het museum.”

Levano krijgt voor de uitvoering van zijn ensceneringen subsidie van het ministerie van WVC in het kader van het Kunstenplan. Er staan meer grotere projecten op stapel, want de ideeënbron van Levano is voorlopig niet opgedroogd. Waarschijnlijk in het komend voorjaar organiseert De Wassen Neus een nieuw evenement in de Beurs van Berlage, onder de titel "Geen fototentoonstelling'. Daarbij zullen fotografen een hele dag in de weer zijn om dé ideale groepsfoto te maken van honderden in- en uitlopende belangstellenden. Tevergeefs, want het vinden van de juiste compositie, het inschuiven en plaatsje verwisselen zal zoveel tijd in beslag nemen dat van een foto niets terecht komt. Wie weet biedt de opening met groepsfoto daar zaterdag vast een voorproefje van.