Multirail

Mijn reisdoel was een minder gangbare internationale bestemming. Minder gangbare bestemmingen zijn plaatsen die in de Reisinformatie NS Internationaal cursief staan aangegeven, of daar helemaal niet in voorkomen. Op de Nederlandse stations worden geen kaartjes meer verkocht naar deze plaatsen. In het kader van de serviceverbetering. Onaanvaardbaar lang waren de wachttijden aan de loketten geworden voor bonafide reizigers naar Parijs of Keulen, door de grillen van zonderlingen die zich een ingewikkeld kaartje naar een minder gangbare bestemming lieten uitschrijven. Ondraaglijk de werkdruk voor de lokettisten. Inderdaad. Als ik de lange rijen bij de afdeling buitenland zie, besef ik hoe goed het is dat ze allemaal een makkelijk kaartje verlangen, dat zo uit de computer komt vallen. Reizigers met minder gangbare bestemmingen kunnen ze missen als kiespijn.

Het was me al bekend dat ook de speciale reisbureaus van de Nederlandse Spoorwegen deze zeldzame kaartjes niet meer verkochten. Ze verwijzen door naar bureau Multirail in Utrecht. Daar moet een aanvraag minstens drie weken van tevoren worden ingediend. Natuurlijk. Wie is zo krankzinnig dat hij plotseling af zou willen reizen naar een bestemming die slechts cursief in de Reisinformatie staat aangegeven? De administratiekosten zijn 25 gulden. Administratiekosten? Ik dacht dat die al bij de prijs van het kaartje waren inbegrepen, net als de energiekosten en het salaris van de conducteur. Moeten we die straks ook apart gaan betalen, tien gulden kaartknipkosten of zoiets? De vrouw achter de balie bleef zeer vriendelijk. Ongetwijfeld had ze op het moment dat de Nederlandse Spoorwegen besloot om geen spoorkaartjes meer te verkopen, een gesprekstraining moeten volgen voor de behandeling van querulanten. “U kunt natuurlijk na de Duitse grens uitstappen en daar op een station een kaartje kopen.” Zou het niet handiger zijn om te blijven zitten en het in de trein te kopen? Ze zweeg even, overwegend of het verantwoord was om dit anarchistische avontuur aan te moedigen. “Dat kunt u ook proberen.”

Dat was de vorige keer. Nu ging ik, beter ingelicht, slechts naar het NS Reisbureau om informatie te vragen over de aansluitingstijden van de treinen. Maar ook dat was niet meer mogelijk. De buitenlandse dienstregelingen waren niet meer op het kantoor aanwezig. Wel konden ze me vertellen hoe ik vorig jaar op mijn bestemming had moeten komen. Voor actuelere informatie werd ik weer naar Multirail verwezen.

Ik belde. Lang in gesprek. Dan het bandje dat een uitgebreide rondleiding geeft door de vele mogelijkheden van de telefonische informatievoorziening van Multirail. Druk de knop van uw keuze in. De mededeling dat er nog enige wachtenden voor me waren. Na tien minuten begon ik na te denken over de gevolgen voor de consument van de privatisering van overheidsdiensten. Hulpeloos overgeleverd is deze consument. Niet meer de bescherming van de overheid die waakt dat het openbaar nutsbedrijf ook inderdaad functioneert tot nut van het algemeen. Een gewoon bedrijf is het geworden, dat winst moet maken. Maar wel een bedrijf met een monopoliepositie, zodat ook de consumentenbescherming die bij gewone bedrijven gegeven wordt door de markt en de concurrentie, hier niet bestaat. Heilloze combinatie van socialisme en kapitalisme, die de nadelen van beide systemen verenigt.

Twintig minuten. Nu begon ik het echt interessant te vinden. Tien gulden had ik nu al aan dit gesprek besteed, en alleen nog maar een stukje muziek en een stem op een bandje gehoord. De staf van Multirail was duidelijk onderbezet. Van mijn standpunt bekeken. Voor Multirail zelf, besefte ik, was het juist de optimale bezetting, bepaald door de ijzeren wetten van economische rationaliteit. Als ze meer telefonisten zouden hebben, was mijn gesprek al lang beëindigd. Nu werd Multirail slapende rijk, zolang ik maar aan de telefoon bleef. Een directeur die meer telefonisten in dienst zou nemen, zou zijn loonkosten verveelvoudigen, terwijl de inkomsten uit het 06-telefoonnummer door de kortere wachttijden zouden teruglopen. Die directeur zou voor gek versleten worden en zijn commissarissen zouden hem ontslaan. Alle tijd om wat door te suffen over mijn nieuwverworven economisch inzicht. Dit moest ik mijn buurtwinkelier vertellen. Het zou hem zeker aanspreken en tot navolging inspireren. Organiseer een lange rij wachtenden voor de minder gangbare produkten. Zolang de klanten in de rij staan moeten ze vijftig cent per minuut betalen. De droom van iedere winkelier, verwezenlijkt door Multirail.

Een half uur. Nog steeds enkele wachtenden voor me. Mijn gedachten vluchten weg naar een verre toekomst. Straks het elektronisch reizigersverkeer. De computer analyseert de DNA-code van de reiziger, dematerialiseert hem en seint hem bliksemsnel over naar de andere kant van de wereld, waar hij weer gedecodeerd en opgebouwd wordt. Ongeveer zoals een fax-bericht, alleen een beetje ingewikkelder. Alleen de reizigers van Multirail zullen nooit hun bestemming bereiken, omdat er daar nog wachtenden voor hen zijn. Ga niet op reis zonder uw adres achter te laten. Als uw geliefden de informatiestroom waarin u uiteengevallen bent, niet op de een of andere manier weer binnen kunnen halen, zult u eeuwig in de elektronische ruimte van Multirail blijven zweven.

Contact. Ik leg mijn probleem voor. “Inderdaad”, zegt de vriendelijke stem aan de andere kant. “Het NS Reisbureau mag die inlichtingen ook niet geven. Alleen inlichtingen over bestemmingen die in het spoorboekje staan, al hebben de meeste mensen die niet nodig, omdat ze dat zelf wel kunnen nakijken.” O, mag dat niet? Zeker om uw dure 06-nummer vol te laten lopen? “Dat zou wel eens kunnen”, klinkt het opgewekt en nog steeds even vriendelijk. Weer een geslaagde cursist van de gesprekstraining tegen querulanten.

Ik krijg mijn inlichtingen, keurig. Drie kwartier ben ik met Multirail verbonden geweest. Kosten ƒ 22,50. Zou ik nog een kaartje bestellen? Dan worden de startkosten voor deze reis in totaal ƒ 47,50. Een slim bureau. Ik bedenk dat Multirail eigenlijk helemaal geen telefonisten nodig heeft. Zelden zal de verbinding werkelijk tot stand komen. Niemand is zo gek om meer dan een half uur te wachten, alleen ik. Een verstandig mens hangt op en neemt zijn verlies. Voor de minder gangbare opbeller die doorzet, is een computerbandje meer dan voldoende. Daar sprak ik waarschijnlijk ook mee, op het laatst. Makkelijk te programmeren, zo'n gesprek, want alle querulanten zeggen hetzelfde.