Succes voor Engholm inzake asielrecht en Duitse deelname VN-vredesmacht; Partijtop SPD steunt koerswijziging

BONN, 14 SEPT. SPD-voorzitter Björn Engholm heeft een belangrijke stap gezet om de koers van zijn partij te veranderen inzake het asielrecht en de vraag of Duitse militairen buiten het NAVO-gebied in VN-verband aan vredesafdwingende acties mee mogen doen. Een verrassend grote meerderheid van het uitgebreide partijbestuur wil hem daarin steunen op een buitengewoon partijcongres dat 16 en 17 november in Bonn bijeenkomt.

Dit is afgelopen weekeinde gebleken in tweedaags overleg van het uitgebreide partijbestuur in Bad Salzuflen. Naar dat overleg was met spanning uitgezien. Drie weken geleden had Engholm met door hem geselecteerde leden uit de top van de Bondsdagfractie en het dagelijks bestuur van de SPD de zogeheten verklaring van Petersberg (bij Bonn) opgesteld. In die verklaring, die ook een aanloop moest zijn naar toekomstige regeringsverantwoordelijkheid van de SPD, werd de bereidheid uitgesproken om “desnoods” (toch) mee te werken aan wijziging van de Duitse grondwet inzake het asielrecht en de VN-inzet van Duitse soldaten buiten het NAVO-gebied.

Engholm en de zijnen kwamen daarmee tegemoet aan eisen uit de regeringscoalitie (CDU/CSU en FDP) en weken welbewust af van besluiten die een SPD-congres vorig voorjaar in Bremen nam. Op de Petersberg had Engholm laten doorschemeren dat zijn beschikbaarheid als SPD-lijsttrekker zou vervallen als de partij hem niet zou willen volgen in de koerswijziging, “die we eigenlijk al een half jaar geleden hadden moeten maken”.

Sindsdien hebben de regionale besturen en/of partijraden in de partijgewesten in Beieren, Rijnland-Palts, Hessen en Noordrijn-Westfalen de koers-Engholm afgewezen, alleen het gewest in zijn thuisstaat Sleeswijk-Holstein (waar hij premier is) steunde hem tot nu toe uitdrukkelijk. Ook premier Schröder van de deelstaat Nedersaksen (die niet voor het Petersberg-overleg was uitgenodigd) en de vroegere partijvoorzitter Hans-Jochen Vogel spraken zich uit tegen de nieuwe lijn-Engholm, die vooral door de linkervleugel, de vrouwen en de jonge socialisten (Juso's) wordt afgekeurd. Maar Oskar Lafontaine, die premier van Saarland en vice-voorzitter van de SPD is, heeft zich nu wèl uitdrukkelijk achter Engholm gesteld.

Zaterdag spraken maar 9 van de 40 bestuursleden zich uit tegen Engholms plan om de SPD nog voor eind dit jaar te laten meewerken aan een wijziging van de grondwet die, zoals de partijvoorzitter het zei, de toegang tot asiel-aanvraagprocedures beperkt tot alleen “de klassieke vervolgden wegens ras, geloof of politieke overtuiging”, directe uitwijzing van “economische” asielzoekers mogelijk maakt en overigens de toeloop van buitenlanders aan jaarlijkse quota bindt (met uitzondering van burgeroorlog-vluchtelingen). Zondag steunde driekwart van het partijbestuur Engholms eerdere voorstel om de grondwettelijke mogelijkheid te openen om Duitse soldaten niet alleen aan vredeshandhavende maar ook vredesafdwingende acties van de VN buiten het NAVO-gebied te laten meedoen. Dat voorstel is aan stricte voorwaarden gebonden: de VN moet namelijk vooraf hervormd zijn en een wereldwijd geweldsmonopolie hebben gekregen.

Wat Engholm betreft mag Duitsland ook niet deelnemen aan “politie-operaties van de grote mogendheden zoals in de Golf-oorlog”. Met zulke voorwaarden is de CDU/CSU het niet eens, zij acht het vooral onjuist om bij voorbaat al Duitse militaire deelneming aan acties van de Westeuropese Unie (WEU) om naleving van mensenrechten af te dwingen in de grondwet uit te sluiten. Op dat stuk dreigen de komende maanden ook binnen de Duitse regeringscoalitie problemen nu FDP-minister van buitenlandse zaken Klaus Kinkel, die op 19 juni nog een WEU-verklaring ten gunste van zulke operaties ondertekende, van standpunt lijkt te zijn veranderd en nu in de richting van de SPD-opvatting aangaande een VN-geweldmonopolie zou tenderen.

De CDU verwelkomt Engholms plannen om de SPD te laten meewerken aan wijziging van de asiel-artikelen van de grondwet, maar reageerde gisteravond niettemin kritisch. Haar secretaris-generaal, Peter Hintze, vroeg de SPD-fractie in de Bondsdag niet te wachten op het buitengewone partijcongres maar direct mee te doen aan grondwetswijziging “omdat anders tussentijds nog eens 100.000 economische asielzoekers naar Duitsland komen”. Dit jaar wordt in Duitsland op zo'n 500.000 aanvragen gerekend. Hiervan wordt uiteindelijk maar 5 procent erkend.

In heel Duitsland, maar vooral in de vroegere DDR, zijn ook in het afgelopen weekeinde weer woonoorden van buitenlanders aangevallen, zo'n twintig in totaal, door rechtsradicale relschoppers. In Quedlinburg (Saksen-Anhalt) is dat sinds jongstleden dinsdag elke nacht gebeurd. Zaterdagnacht werden linkse betogers die zo'n woonoord wilden beschermen met stenen bekogeld en verdreven, de politie hield 20 rechtsradicalen aan, er vielen drie gewonden. In Zittau (Saksen) en Prenzlau (Brandenburg) moest de tot enkele honderden manschappen versterkte politie in actie komen tegen relschoppers die molotov-cocktails en stenen naar woonoorden voor buitenlanders gooiden. In het Saksische plaatsje Dippoldswalde bestormden twintig rechts-radicale jongeren het plaatselijke asielzoekerscentrum en sloegen de ramen en deuren kapot. In het Westduitse Hemsbach (bij Mannheim) liepen twee Vietnamese kinderen van zes en vier jaar ernstige brandwonden op na een aanval met molotov-cocktails op een opvangcentrum.

In de regeringscoalitie in Bonn wordt gepleit voor nieuwe maatregelen die zowel een beter politie-optreden tegen de relschoppers als een vermindering van het aantal asiel-aanvragen in de hand moeten werken. Wolfgang Schäuble, fractieleider van de CDU in de Bondsdag, suggereerde dit weekeinde om zoiets als een samenscholingsverbod in te voeren, waardoor de politie eerder en preventief tegen relschoppers zou kunnen optreden. In de CDU/CSU en de FDP werd ook gepleit voor kortingen op de geldelijke steun aan asielzoekers, of meer hulp voor voeding en kleding in plaats van geld, om daarmee “financiële prikkels voor economische asielzoekers” weg te nemen.

Minister Kinkel vroeg zijn EG-collega's van buitenlandse zaken afgelopen weekeinde nog eens om meer steun op het gebied van de asielpolitiek, die wat Bonn betreft met spoed een Europese regeling behoeft. Hij waarschuwde dat dit een bedreiging voor de stabiliteit in Duitsland aan het worden is.