NGO's sporen VN aan tot beperkte rol in Somalië

LONDEN, 14 SEPT. Britse hulporganisaties zoals Save the Children en Oxfam, die vanaf het begin van de burgeroorlog zijn betrokken bij de hulpoperatie in Somalië, dringen er bij de VN op aan de voedseldistributie aan de particuliere organisaties over te laten.

De VN-troepen zouden louter voor de logistiek en voor de bescherming van de voedseltransporten moeten worden ingezet.

De zogeheten NGO's (Niet-Gouvernementele Organisaties) reageren hiermee op plannen van de VN om de komende vier maanden 200.000 ton voedsel extra naar Somalië te sturen. Zaterdag maakte de Zweed Jan Eliasson, onder-secretaris-generaal van de VN en sinds begin dit jaar Speciale Coördinator voor Humanitaire Aangelegenheden, nieuwe plannen bekend voor grootscheepse hulp na een bezoek van drie dagen aan Somalië.

Dr. Hussein Mursal, gezondheidscoördinator voor het Britse Save the Children en zelf Somaliër, die de afgelopen twintig maanden in Somalië met 800 lokale krachten een netwerk van primaire gezondheidszorg heeft helpen opzetten, beschuldigt de VN regelrecht van incompetentie. “Onderlinge twisten tussen verschillende VN-organisaties kenmerken de hulpoperatie van de VN. Hun optreden was tot dusver ineffectief. De VN-instanties waren de eerste die hun hielen lichtten, nog voor het vechten werkelijk begon, en zij waren de laatste die terugkwamen”.

Mursal spreekt namens vele Somalische hulpverleners. Hij twijfelt aan de intenties van de VN. “Hun motieven zijn niet integer. De VN komen alleen in het geweer wanneer grote internationale druk hen daartoe dwingt”, zegt hij.

Als voorbeeld van maandenlang dralen noemt hij het Ontwikkelingsfonds UNDP dat 68 miljoen dollar, bestemd voor voedselhulp, drie maanden achterhield omdat op de bijbehorende documenten een van vier benodigde handtekeningen ontbrak - die van de minister van volksgezondheid die allang het land was uitgevlucht.

Vandaag komen in de Somalische hoofdstad Mogadishu de eerste van 500 Pakistaanse blauwhelmen aan, die speciaal worden belast met de bescherming van voedselkonvooien. Alle hulpvluchten zijn, in verband hiermee, tot nader order gestaakt. De bedoeling is voorrang te geven aan voedseltransporten over land.

NGO's vrezen dat de aanwezigheid van uiteindelijk 3.500 zwaarbewapende VN-troepen de veiligheidssituatie in Somalië, waar twee miljoen inwoners direct met de hongerdood worden bedreigd, aanvankelijk sterk zal verslechteren. Mursal dringt er daarom bij de VN op aan de opdracht aan de VN-blauwhelmen nauwkeurig te definiëren. Hij vraagt zich af: “Hoe gaan ze te werk? Welk risico zijn ze bereid te nemen? Beschermen ze de meest kwetsbare groepen of alleen de VN-hulpverleners? In hoeverre zijn ze bereid in te grijpen wanneer hulpgoederen worden geplunderd en welke verliezen in eigen gelederen zijn toelaatbaar? Over deze vragen is bij de VN nauwelijks nagedacht”.

Groot nadeel van grootscheepse VN-hulpoperaties is dat de VN zich doorgaans bemoeien met teveel deelaspecten ineens, aldus dr. Mursal: “Wanneer de VN zich zouden concentreren op de bescherming en op het organiseren van konvooien, dan zouden NGO's zoals het Internationale Rode Kruis met hulp van lokale organisaties de distributie kunnen verzorgen. Zij zijn veel beter ingesteld op lokale situaties, kennen de interne politieke verhoudingen en onderhandelen dagelijks met de stamoudsten”.

Mursal vreest ook dat de internationale campagne voor noodhulp aan Somalië momentum zal verliezen, nu de VN het werk van de NGO's uit handen dreigt te nemen. De hongersnood ziet hij als een tipje van de ijsberg. De verwoesting van een hele samenleving brengt een psychologisch trauma teweeg. Een hele generatie kinderen gaat verloren. “Somaliërs zijn gevangen in een kooi”, zegt hij, “er is slechts een klein lichtpuntje: hulp van de internationale gemeenschap. Wanneer dat licht dooft dan gaat een hele natie verloren. Dat zou een ramp zijn voor de hele wereld, voor iedereen, ook hier in het Westen met meer dan genoeg te eten en genoeg geld in de bank”.

Mursal geeft tenslotte nog één navrant voorbeeld voor de beperkingen van Westerse hulpinspanningen. De Nederlandse overheid heeft dr. Mursal, die op uitnodiging van MSF Holland een bezoek van enkele weken zou brengen, afgelopen vrijdag een visum geweigerd.