Geweld zal doorgaan na arrestatie Guzman; Sendero verliest zijn leider, maar krijgt een martelaar

MEXICO-STAD, 14 SEPT. De Peruaanse vlag wapperde gisteren vrolijk uit vele ramen in de hoofdstad Lima, zowel in chique wijken als Miraflores in het zuiden, als in sociaal minder bedeelde buurten als Comas in het noorden en andere sloppenwijken. En met reden. Met de vangst van Abimael Guzmán Reynoso, de mysterieuze leider van de terreurbeweging Sendero Luminoso ("Lichtend Pad'), gloort ten minste de hoop dat het daadwerkelijk mogelijk is een einde te maken aan de ergste plaag die het Andesland sinds ruim een decennium teistert. Onder de meer dan 26.000 doden van de oorlog in Peru sinds 1980 zijn zowel slachtoffers in Miraflores en Comas. Guzmán was met recht een vijand des volks en zijn arrestatie is dus reden voor feest.

Maar de vreugde is ingetogen. Want het vrijwel zekere einde van "Presidente Gonzalo' in een zwaarbewaakte, vermoedelijk militaire, gevangenis betekent allerminst het einde van Sendero Luminoso. En het is Abimael Guzmán zelf die daarvoor heeft gezorgd. Op on-Peruaanse wijze heeft hij in de afgelopen decennia de aanvankelijk obscure extreem-linkse splinterpartij omgevormd tot een formidabele terreur-machine, waarin doorzettingsvermogen en gehoorzaamheid de hoogste waarden vormen en respect voor mensenlevens - die van de eigen gelederen evenzeer als die van de vijand - de laagste.

Alleen al dit jaar vielen bij meer dan 800 bomaanslagen van Sendero zo'n 1.500 doden (en een onbekend aantal bij operaties van de anti-terreur-brigades, die zo min mogelijk gevangenen nemen). Sendero heeft dit jaar bovendien zijn campagnes uitgebreid van de bergachtige gebieden, die het reeds controleert, naar de hoofdstad Lima en andere grote steden in het laagland. Om de boeren-heilstaat te bereiken moet het huidige Peru eerst vernietigt worden, zo luidt de filosofie van Sendero. Doel van de aanslagen was dan ook alles wat ook maar de minste vooruitgang betekende: bruggen, elektriciteitswerken, laboratoria voor verbetering van de landbouw en veeteelt, maar ook de leiders van succesvolle sociale projecten in de sloppenwijken. Die kregen eerst een waarschuwing, dan de kogel en vervolgens werd hun lijk gedynamiteerd.

Guzmán is nu gevallen, samen met zeven anderen. Maar op de bergruggen van de Andes, in de hete jungle van het Peruaanse achterland en in de sloppenwijken van Lima staan duizenden strijders en sympathisanten klaar om door te gaan met de strijd. In dat opzicht is de arrestatie van Guzmán juist een stimulans voor de lagere rangen, want met hun "Presidente' achter de tralies van de bourgeois-maatschappij is een mystiek symbool verdwenen, maar een martelaar geschapen. En wat geeft de strijd meer zin, dan tegelijk met de eindzege de triomfantelijke bevrijding van de hoogste leider te kunnen vieren?

Juist omdat Sendero een gesmeerde machine is, heeft het opperbevel ongetwijfeld voorzien in deze ernstige eventualiteit. Eénmaal eerder was Guzmán gearresteerd (in 1979) en sindsdien twee maal bijna. De strategie is uitgestippeld: alleen de partij telt en personen zijn vervangbaar. Zelfs Abimael Guzmán. Een van de support-groepen van Sendero in het buitenland heeft in die zin al een verklaring uitgegeven sinds Guzmáns arrestatie.

Toch mag ook rekening worden gehouden met een voor de Peruaanse samenleving gunstiger scenario. Guzmán was niet zomaar de leider van Sendero Luminoso, hij was de oprichter ervan, de ideoloog, eigenlijk de god van de senderistas, en - na Lenin, Marx en Mao - "het Vierde Zwaard van de Revolutie'. Het verlies van zal zeker tot ontgoocheling leiden en wellicht tot het besef dat ook de revolutie kwetsbaar is. En met het wegvallen van de nummer één, samen met de nummers twee tot en met acht, zal een vacuüm in het leiderschap ontstaan.

Dat zal worden opgevuld, maar vermoedelijk niet zonder interne strijd. Als de Peruaanse regering bovendien het momentum kan vasthouden tot in elk geval eind november, en eventuele wraakacties kan pareren, dan is de onoverwinnelijkheid van de revolutie verder aangetast en de demoralisering onder senderistas des te groter. Een desintegratie is in zo'n geval goed denkbaar, hoewel ook die niet noodzakelijkerwijs hoeft te leiden tot het einde van de terreur.

Maar het moment van de dag kent twee grote overwinnaars: het Peruaanse volk en diens president, het enigma Alberto Fujimori. De arrestatie van Guzmán, hoewel het resultaat van ouderwets-solide recherchewerk, straalt op Fujimori af en is de beste rechtvaardiging tot nu toe van zijn "presidentiële staatsgreep' in april van dit jaar. Fujimori schortte toen de grondwet op, ontbond het Congres en trok met steun van politie en leger alle macht naar zich toe. Zijn motivering luidde, dat alleen op die manier effectiever tegen de terreur in het land kon worden opgetreden.

De afgelopen maanden lijken het gelijk daarvan te bevestigen. In juli werd Victor Polay, de leider van de tweede terreurbeweging in het land, de Movimiento Revolucionario Túpac Amaru, gearresteerd. Daarmee had Fujimori al een vette bonus, maar de arrestatie zaterdagavond van Abimael Guzmán is de hoofdprijs. Het is ongetwijfeld het mooiste moment uit de bizarre, nu twee jaar oude presidentiële loopbaan van Fujimori.

Op 22 november gaan de Peruanen naar de stembus om een Constituyente, een grondwetgevende vergadering, te kiezen. Op de voorwaarden van Fujimori, die, alle binnen- en buitenlandse kritiek trotserend, een nieuwe betekenis wil geven aan de Peruaanse democratie. Hem werd de uitzichtloosheid van de strijd tegen de terreur verweten; hem komt nu de eer toe van de arrestaties. Het zijn nog twee lange maanden tot aan de verkiezingen, maar als Fujimori het moment kan vasthouden, dan stevent hij af op een grote overwinning. In dat geval heeft deze politieke outsider eigenhandig de politiek opnieuw gedefinieerd.

Als hij ook het steeds verder uitdijende Peruaanse miljoenenproletariaat uitzicht kan bieden op een leven dat menswaardig is, waarin honger en armoede geen plaats meer hebben, dan ontvalt ook de basis aan de revolutie volgens Gonzalo. Dan kan Fujimori zich scharen in de rijen van legendarische bevrijders als Simon Bolivar en generaal San Martn.

    • Reinoud Roscam Abbing