DEINING ROND EUROPEES MONETAIR STELSEL: LIRE DEVALUEERT, DUITSE RENTE OMLAAG; Markt blijft de baas over Europese valuta

ROTTERDAM, 14 SEPT. De beslissing van de Ministers van Financiën van de Europese Gemeenschap om de lire te devalueren met in totaal zeven procent, maakt dit weekeinde duidelijk wie er op dit moment de baas speelt over de Europese valuta: de markt.

Tegen de krachten van vraag en aanbod bleek de afgelopen weken geen kruid gewassen. De laatste ingreep van vrijdag door de Bundesbank en de Italiaanse centrale bank om de lire te steunen werkte niet. Zij waren vrijdag de enige kopers in de markt, en subsidieerden ongewild iedereen die van zijn tegoeden in de Italiaanse valuta af wilde. Het probleem werd acuut toen het gerucht ging dat de Italiaanse bank vrijdagmiddag al zijn reserves in vreemde valuta had verbruikt. De druk van de markt was zo groot dat de lire niet anders kon dan devalueren. Het enige alternatief zou de extreme verhoging van de daggeldrente zijn geweest waar Zweden woensdag zijn toevlucht toe nam.

De Bundesbank maakte vanmorgen bekend alleen al in de vorige week maar liefst 24 miljard D-mark te hebben besteed aan steunoperaties voor de Europese valuta. Maar tegen de kracht van de valutamarkten lijkt op dit moment weinig opgewassen. Gemiddeld gaat er in de valutahandel 900 miljard dollar per dag om, en in tijden als deze is de omzet een veelvoud daarvan. De valutamarkten kijken naar de kwaliteit van een munt. Door het grote Italiaanse begrotingstekort, de enorme staatsschuld en te hoge inflatie, heeft de lire nog steeds het stempel “beperkt houdbaar”.

De devaluatie van de lire met zeven procent wordt daarom ook gezien als onvoldoende. Om tegemoet te komen aan zijn onderliggende waarde, zou de Italiaanse munt het dubbele moeten zijn gezakt. Ook het pond sterling blijft onderhevig aan twijfels, hetgeen volgens valutaspecialisten betekent dat de druk op het pond ook na de beslissing van gisteren aanhoudt.

Natuurlijk luistert de koers van een munt sterk naar elementaire gegevens als de rente, maar ook de keuze voor het verhogen of verlagen van rentetarieven wordt begrensd door wat economisch en monetair haalbaar is. En dat is weer grotendeels een afgeleide van de fundamentele kracht van de verschillende Europese economieën.

Tekenend is dat de klachten die in Europa te horen waren over de te hoge Duitse rente, waarmee de andere EG-leden waren opgezadeld, vanmorgen vrijwel niet werden vertaald in een renteverlaging. Alleen de sterkste valuta in het EMS - die van Nederland en België - hadden daar de speelruimte voor.

Frankrijk stelde een renteverlaging met gevoel voor taktiek uit tot na het referendum over Maastricht aanstaande zondag. Een Britse renteverlaging wordt, door de aanhoudende neerwaartse druk op het pond, niet op korte termijn verwacht. De hoge rente in Europa lijkt dus veel minder een Duits probleem dan eerder werd verondersteld.

Na de interventies is het verrassingselement het enige wapen gebleken waarmee de Europese valutakoersen de laatste weken konden worden benvloed. De Britse minister van financiën, Norman Lamont, wist anderhalve week geleden met een plotselinge aankondiging om 20 miljard D-mark te lenen om daarmee het pond te steunen, de koers van sterling slechts een dag omhoog te houden. Ook het economisch noodplan dat de Italiaanse minister-president Amato vorige week woensdag aankondigde ging geen dag mee. Hetzelfde geldt voor de renteverhoging in Zweden van vorige week.

Ook het verrassingseffect van de lang verwachte Duitse renteverlaging ebde vanmorgen al snel weg. De dollar steeg in guldens tot 1,69 gulden, om vervolgens in een minuut weg te zakken naar onder de 1,67 toen de daling van de Duitse Lombard-rente maar een kwart procentpunt bleek te bedragen.

De schokgolf die de beslissing over de Duitse renteverlaging door de financiële markten joeg, kan volgens valutaspecialisten niet versluieren waar het nog steeds werkelijk om gaat: het blijvende gebrek aan evenwicht tussen de nationale economiën binnen de EG. Dat legt tegelijkertijd het chaos-scenario bloot waarmee de valutahandel voor de komende twee weken rekening houdt. In het geval van een Frans “ja” zal die chaos naar verwachting minder lang duren. Wanneer er een afwijzing van Maastricht uit de bus komt, is elke zekerheid binnen het EMS zoek. En pas wanneer de rust weer terugkeert binnen het EMS, verlegt de aandacht zich wederom naar de munt die dit jaar de onevenwichtigheden binnen Europa pijnlijk blootlegde: de dollar.