De triomf van de onvoorstelbare precisie; Mentale hardheid geeft doorslag in geweld van US Open

NEW YORK, 14 SEPT. Niet de clean, all American boy, Pete Sampras maar de qua imago al even onberispelijke Stefan Edberg heeft gisteravond op Flushing Meadow de US Open-titel gewonnen. Het begrip Russische roulette benaderde wellicht het dichtst de realiteit van het krankzinnige slotweekeinde op Flushing Meadow waarin de 26-jarige Edberg een cheque van 500.000 dollar kreeg overhandigd en zijn eerste plaats op de ATP-ranking heroverde.

Zijn tegenstander Pete Sampras was zaterdag met uitdrogingsverschijnselen, diarree en maagkrampen op een sukkeldrafje uit het Louis Armstrong Stadium gestrompeld na zijn overwinnming in vier sets tegen Jim Courier. De wedstrijd had geen kwartier langer moeten duren of de "honkballer' uit Dade City had nog genadeloos terug kunnen slaan. Maar nauwelijks achttien uur later was Sampras fysiek nog niet volledig hersteld voor zijn partij tegen Edberg. “Toen de wedstrijd voortduurde kwam ik in ademnood. Vooral de vierde set. Ik heb de nacht voor de wedstrijd slechts vier uur geslapen. Dat brak me op, hoewel ik geen excuses zoek. Hij was vandaag de betere speler”, bekeek Sampras de uitslag van 6-3, 4-6, 6-7, 2-6 op een nuchtere manier.

Ook Edberg deed zijn beklag over Super Saturday, een schema dat wegens de wensen van televisiemaatschappij CBS alleen op de US Open wordt gehanteerd, waarop twee halve finales bij de mannen en de finale van de vrouwen op één dag worden afgewerkt. Maar na drie zwaar bevochten overwinningen in vijf sets, tegen Krajicek, Lendl en zaterdag Chang, voelde de Zweed zich mentaal als herboren. Evenals tegen Krajicek keek Edberg zaterdag tegen Chang in de vijfde set tegen een achterstand aan. 0-3 en zelfs 15-30 op eigen service en 2-4. Maar met de fantastische backhand-volley redde Edberg zich tegen zowel het servicegeweld van Krajicek als het harde lopen van Chang.

Edberg: “Toch blijft het een slechte situatie dat je in twee dagen de halve finale en finale moet spelen. Omdat ik langer heb kunnen recupereren was ik wel wat stijf maar toch fitter dan Pete. Bij iedere game voelde ik het ritme meer en meer terugkomen. Op een gegeven moment wist ik dat ik deze wedstrijd niet meer kon verliezen. Ik zag dat hij fysieke problemen had en voelde me in psychologisch opzicht superieur.”

De confrontatie tussen twee voorbeeldig uitgevoerde speelstijlen - Sampras is de betere man vanaf de baseline, Edberg regeert met zijn volleys aan het net - verdiende een beter lot dan de anti-climax van een instortende Sampras. Hun stijl mag echter dan verschillen, qua persoonlijkheid hebben beide spelers sterke overeenkomsten. Beide tennissers zijn bescheiden, hebben geen praatjes, vormen een voorbeeld voor de jeugd en hebben min of meer dezelfde sociale achtergrond. De Amerikanen verheugden zich er al op om Sampras na zijn overwinning te kunnen omarmen als de nieuwe nummer één op de ATP-ranking. Een ideale schoonzoon. Weer eens wat anders dan wolven in schaapskleren als Connors of McEnroe, of godsdiensfanaten als Agassi of Chang.

De 21-jarige Sampras is de zoon van Griekse ouders die in de Nieuwe Wereld een restaurant begonnen. Later werkte zijn vader Mike op een luchtmachtbasis in Californië waar Sampras onder de hoede kwam van Hopman die op zijn beurt de kneepjes van het vak weer geleerd had van Nick Bolletieri. Op 19-jarige leeftijd won Sampras twee jaar geleden al de US Open. Vooral dit jaar sukkelde hij geruime tijd met blessures, maar vier toernooizeges in de tweede helft van dit jaar maakte het seizoen weer goed. Sampras: “Ik heb me zowel voor de Grand Slam Cup geplaatst als voor de ATP-finales. Het is geen echt fantastisch jaar geweest, maar ik ben met deze finale hier niet ontevreden.”

Stefan Edberg had ook dringend behoefte aan een nieuwe impuls. Hij won vorig jaar de US Open maar beleefde op de andere Grand-Slamtoernooien dit jaar desastreuze momenten. Tot gisteren wachtte hij in 1992 nog steeds op de eerste toernooizege. Toen dit - evenals vorig jaar - toch weer op het sterkste tennistoernooi ter wereld gebeurde, de US Open waar Borg in het verleden vier keer in de finale heeft gestaan maar evenveel keer werd afgetroefd, kwam er echter geen woord van grootspraak over zijn lippen.

Het heeft veel met de eenvoudige afkomst te maken van Edberg, zoon van een politieagent uit Västervik, een afgelegen oord, waar de winteravonden lang zijn, de baai een half jaar bevroren is en zijn vaders taak meer was van die van de veldwachter vroeger en voornamelijk bestond uit het in toom houden van wat opgeschoten jeugd. “Geen New York waar mensen worden doodgeschoten. Alleen wat aangeschoten mensen die het wat laat hebben gemaakt in de disco”, heeft hij dat zelf eens in het boek Tough Draw omschreven.

Tegenwoordig woont Edberg met jeugdvriendin Annette Olsen in South Kensington in Londen. Maar het is geen glamourboy deze Stefan Edberg die de tenniswereld al geruime tijd regelmatig domineert. “Het is leuk dat ik weer nummer één ben, maar met die gedachte ben ik niet deze wedstrijd ingegeaan. Ik wilde dit toernooi winnen. Maar het verschil tussen falen of succes is klein. Ik denk alleen maar terug aan mijn wedstrijd tegen Krajicek hier. Dat had gemakkelijk anders kunnen lopen. Tegen Lendl en Chang wist ik vooraf dat ik een kans had. Tegen Krajicek is dat toch anders.”

De 36ste toernooizege en zesde Grand-Slamtitel werd door Edberg met waardig tennis afgesloten. Probeerde zowel Krajicek, Lendl als Chang een spelletje te ontplooien dat volledig was afgesteld om Edbergs gevreesde backhand te ontwijken, tegen Sampras was dit wapen weer volop in bedrijf. Het is onvoorstelbaar hoe hard en accuraat Edberg uit alle standen en op iedere positie op de baan kan slaan met zijn backhand. De Zweed verscheen tegen Sampras 63 keer aan het net, kreeg daar ook alle gelegenheid voor omdat Sampras een te goede tennisser is om van kunstgrepen uit te gaan. Hij speelt zijn eigen spel. Dit toernooi produceerde hij 70 aces. Geen overdreven aantal maar volgens de spelersdiscussies is de baan dit jaar langzamer geworden. Martina Navratilova weet er zelfs haar vroegtijdige uitschakeling dit jaar aan omdat een harde service met het verbeterde racketmateriaal op deze baan nog harder wordt geretourneerd.

Flushing Meadow vormde dit jaar ook het decor van de marathonpartijen die vaak tot ver na middernacht duurden. Gedeeltelijk oorzaak van een slechte wedstrijdplanning, anderzijds geeft het de moordende concurrentiestrijd aan in het huidige tennis, waarin de krachtsverschillen steeds miniemer lijken te worden. Op Flushing Meadow is gebleken dat de Nederlanders in dit geweld een secundaire rol spelen. Mentale hardheid, een over-mijn-lijk-mentaliteit, het vormen niet de onderdelen waar de Nederlandse top in uitblinkt maar die wel onontbeerlijk zijn om in het Amerikaanse "gekkenhuis' op de been te blijven. Ook daarom is Stefan Edberg een groot kampioen. Misschien dat de youngster waar de sympathieke Zweed nog het meeste respect voor zegt te hebben, Richard Krajicek, hem ooit nog eens opvolgt.