ANTHONY PERKINS 1932 - 1992; Geprangde jongeling

De Amerikaanse acteur Anthony Perkins, die zaterdag op pas 60-jarige leeftijd in Los Angeles overleed, is in zijn lange filmcarrière ook nooit echt oud geworden. Vanaf zijn debuut als adolescent in het theater (zijn vader was de toneelacteur Osgood Perkins), heeft Perkins' slungelige, licht-neurotische uiterlijk, gekenmerkt door een scheve glimlach en een broeierige, starende blik, hem veroordeeld tot rollen van halve garen en hele psychoten.

Hij was het prototype van de geprangde jongeling in het midden van de jaren vijftig in de mode in Hollywood. Perkins, die in 1953 onder regisseur George Cukor debuteerde in The Actress en voor zijn tweede filmrol, als de Quakerzoon van Gary Cooper in William Wylers Friendly Persuasion (1956), al een Oscarnominatie ontving, ontpopte zich als de intellectuele tegenhanger van Montgomery Clift en James Dean. Hij speelde aanvankelijk vooral zonen in conflict met hun vader (Fear Strikes Out, The Lonely Man, Desire under the Elms). In de rol die hem eeuwig zal blijven achtervolgen, die van Norman Bates in Alfred Hitchcocks Psycho (1960), nam Perkins echter de identiteit aan van zijn overleden moeder. Hij speelde veel later dezelfde rol in twee vervolgfilms, waarvan hij Psycho III (1986) ook regisseerde.

In de jaren zestig verplaatste Perkins zijn werkterrein naar Europa. Hij won de acteursprijs in Cannes (1961) voor Aimez-vous Brahms? en bleek ook de vertolker par excellence van Kafka's paranoia in Orson Welles' verfilming van Le procès (1963). Hij werkte onder meer onder regie van Claude Chabrol (Le scandale en La décade prodigieuse), Jules Dassin, Mike Nichols (als Major Major in Catch 22) en zelfs een keer in Nederland, tegenover Bibi Andersson in George Sluizers verfilming van Mulisch' Twee vrouwen (1979).

Inmiddels was de rol van een priester of evangelist de favoriete belichaming van Perkins' gekte geworden, bij voorbeeld in WUSA, John Hustons The Life and Times of Judge Roy Bean en Ken Russells kinky seksfilm Crimes of Passion (1985). Terwijl Perkins' naam niet mocht ontbreken in all-star-vehikels als Is Paris Burning? en Murder on the Orient Express, speelde hij zijn beste latere rollen in relatief kleine films, zoals Alan Rudolphs Remember My Name (1978). Een door Perkins geschreven scenario werd in 1973 verfilmd door Herbert Ross als de puzzelthriller The Last of Sheila.

Telkens als Anthony Perkins weer eens opdook in een min of meer obscure film, kon men met verbazing constateren dat hij zo weinig veranderd was, even mager en gek als altijd. Maar de massamoordenaar uit Bates Motel is nooit een beroepsgriezel geworden, in de trant van Peter Lorre of Christopher Lee. Daarvoor boezemde zijn voor immer gedeukte jongemannenziel nu eenmaal te veel sympathie en medelijden in.