Japanners snel hersteld van schok

TOKIO, 12 SEPT. Wat Japan zelf nooit zoekt, heeft de Russische president Jeltsin met zijn hoogst ongebruikelijke diplomatieke stap voor elkaar gekregen: Japan is zijns ondanks politiek wereldnieuws geworden.

Maar in het regeringscentrum in Tokio is men snel hersteld van de schok en diepe teleurstelling, ongewoon snel zelfs voor een land waar de regering doorgaans verlamd raakt als een gebeurtenis van buitenlandse aard haar onverwachts treft. Met oosterse kalmte reageert men op alle heisa uit Moskou. Het is of Japan zijn vooroordeel over buitenlanders bevestigd weet: gaijin zijn ongemanierd en Russen het meest, zo bewijst Jeltsin met zijn eenzijdige afzegging van het staatsbezoek op het laatste moment.

Gistermiddag klonk er toch iets van opgekropte woede door, toen bekend werd dat Rusland 278 hectare grond op Shikotan, een van de noordelijke eilanden (door Rusland Koerilen genoemd), voor 50 jaar had verhuurd aan een firma uit Hongkong, die er een casino op wilde bouwen. Een van de commerciële televisie-stations meldde zelfs dat een Duitse firma van plan was golfbanen op het eiland aan te leggen. Zo de eilanden ergens voor geschikt zijn, behalve voor de zegeviering van het internationale recht, dan voor golfbanen, weten de Japanners, die met hun 123 miljoen bij gebrek aan ruimte de beginselen van het spel op elke denkbare plaats onder de knie proberen te krijgen: op het balkon, naast het bureau, in de metro.

Als de berichten waar zijn, aldus eerste kabinetssecretaris Koichi Kato op een persconferentie gisteren, zal de Japanse regering protest aantekenen bij de Russische regering. “Wij kunnen niet aanvaarden dat een derde land een contract tekent voor een lokatie op een van onze eilanden en de onwettige bezetting in een voldongen feit verandert”. Ook Hongkong kon een protestnota verwachten.

Dat Jeltsin voor zijn afzegging gisteren Japan de schuld in de schoenen schoof, wordt in Tokio alom beschouwd als de reactie van een verliezer in eigen land, die zijn politieke huid tracht te redden en daarom van zich afbijt. Had hij niet afgelopen zondag voor de Japanse televisie gezegd dat hij zondag met veertien voorstellen naar Japan zou komen? Graag wordt de kop van een Russische krant op de televisie vertoond die smadelijk vaststelt dat Jeltsins wegblijven diens vijftiende optie was. Een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken in Tokio herhaalde gisteren dan ook dat Jeltsins afzegging Tokio compleet had verrast. Minister Watanabe van buitenlandse zaken had tijdens zijn bezoek onlangs aan Moskou “zijn kaarten op tafel” gelegd, maar de president had er geen nota van willen nemen. Een boze, jonge diplomaat van het ministerie zei deze week dat Rusland het aloude beeld van onbetrouwbare buur bevestigde.

NHK, de Japanse NOS, onthulde in zijn journaal gisteravond, dat Jeltsin tijdens het telefoongesprek woensdagavond met premier Kiichi Miyazawa Japan had verweten ongeoorloofde diplomatieke druk uit te oefenen. Daarbij doelend op de boodschap van de Japanse autoriteiten dat de lijfwachten van de president hun wapens op het internationale vliegveld Narita moesten afgeven en Jeltsin geen sumo-wedstrijd mocht bezoeken. Om diens veiligheid temidden van duizenden sumo-fans toch te garanderen had Tokio al de glazen, kogelvrije panelen toegezegd, die doorgaans voor de keizer zijn gereserveerd. Miyazawa antwoordde de president dat hij diens beschuldiging hoog opnam en niet kon accepteren. Waarop de president inbond en zei dat hij niets tegen Japan had en Japan respecteerde. Onthullingen die passen in de psychologische oorlogsvoering die tussen beide landen is uitgebroken?

De Japanse regering wil niets liever dan de geschonden relatie met Rusland herstellen en vestigt haar hoop op de ontmoeting van minister Watanabe met diens Russische collega Andrej Kozyrev op 22 september in New York, waar beiden de Algemene Vergadering van de VN zouden bijwonen. Intussen is Tokio begonnen de overige leden van de G-7 te consulteren, uit vrees dat met name Europa misschien Japan verwijt dat het Jeltsin in de hoek heeft gedreven.

De ontkenning van Jeltsins perschef gisteren dat diens bezoek aan China in december niet doorgaat, is in Tokio voor kennisgeving aangenomen.