Drs. L. R. Waale is sinds 1 maart directeur van ...

Drs. L. R. Waale is sinds 1 maart directeur van de Akademie voor Kunst en Vormgeving in 's-Hertogenbosch. Ze studeerde Nederlands en kunstgeschiedenis in Amsterdam en volgde een post-HBO-opleiding kunstmanagement. Ze werkte eerder als adjunct-conservator bij het Theatermuseum en conservator collectie en tentoonstellingen bij het Joods Historisch Museum. Renée Waale, getrouwd en twee kinderen, is de enige vrouwelijke directeur van een kunstacademie in Nederland.

Donderdag 3 september

Mijn eerste afspraak vandaag is in Amsterdam: gelegenheid dus om Quinten naar school te brengen. Hij zit pas een week in de derde groep (eerste klas lagere school denk ik stiekem) en wil mij natuurlijk zijn vorderingen op het gebied van schrijven en lezen laten zien. Vervolgens op de fiets naar Keyzer, waar ik een afspraak heb met Peter, mijn "klankbord' en persoonlijk adviseur.

Ik ben er al snel achter gekomen, dat het directeur-zijn een eenzaam beroep is. Het is daarom prettig als er iemand in je omgeving is, die met verstand van zaken luistert, meedenkt, adviseert en kritiek geeft. Met Peter bespreek ik de uitgangspunten voor een vernieuwend beleid op de akademie. De akademie heeft vijf moeilijke jaren achter de rug: een fusie met nog drie HBO-opleidingen tot de Hogeschool 's-Hertogenbosch, financiële tekorten en studietijdverkorting van vijf naar vier jaar met dientengevolge ingrijpende wijzigingen in opzet en aanpak van het onderwijs en het vertrek van een aantal waardevolle docenten. Dit soort operaties laten littekens achter en het duurt een tijd voordat iedereen weer fluitend naar zijn werk gaat (en weer fluitend thuis komt!) en zin heeft om over de toekomst na te denken. Gelukkig is dat nu zo ver.

Snel naar het station en ruim een uur later, twee brieven en een verslag verder (ik kan gelukkig goed werken in de trein) ben ik op de akademie.

De akademie is gehuisvest in een deel van een vroegere schrijfmachinefabriek, gebouwd in de jaren vijftig door de architect J. Maaskant: veel glas, staal en beton en met twee prachtige lichtstraten zeer geschikt als huisvesting voor een akademie. Helaas is vlak voor mijn komst in maart het andere deel van het gebouw (in gebruik door een lijmfabriek) in vlammen opgegaan. Eén afdeling van de akademie, grafische en illustratieve vormgeving, heeft hierdoor enorme schade opgelopen. Verder betekende de brand veel waterschade en ongemak. In juni zijn we begonnen met het opknappen van het gebouw: nieuwe vloeren en verlichting, een andere en hopelijk functionelere indeling van ateliers, werkplaatsen, theorielokalen en bibliotheek, twee nieuwe expositieruimten, een docentenkamer en meer kantoorruimte. Dat laatste is zeker geen luxe, want tot nu toe zijn er twee werkruimten voor acht mensen.

Post, agenda en telefoon en overleg met Elsbeth, mijn secretaresse en dan naar een vergadering op hogeschoolniveau met alle vijftien studierichtingsleiders en het college van bestuur over een nieuwe opzet voor medezeggenschapsraden. Sommige van mijn collega's blijken wat moeite te hebben met dit fenomeen.

Thuis tref ik het vredig en huiselijk aan: Sesamstraat, huiswerk aan tafel en de eerste voorbereidselen voor een diner met onbespoten sperziebonen uit de schooltuin van Daphne.

Bijna twee uur later verlaat ik weer het pand en hoor nog net voordat ik de deur achter mij dicht doe: ""Duizend bommen en granaten.'' Het armpje zal wel weer uit het lego-poppetje geschoten zijn. Ik ga naar een lezing van mijn yoga-lerares over yoga en energie.

Vrijdag

Onweer, regen en kletterbuien maken mij met de wekker om kwart voor zeven wakker. Drijfnat bereik ik het station, opnieuw nat kom ik op de akademie. Ik heb het de hele dag koud.

Met Piet, coördinator van de afdeling propedeuse, bespreek ik de gang van zaken in het eerste jaar. We hebben dit jaar meer studenten dan vorig jaar. Daar is dan ook hard genoeg voor gewerkt de afgelopen maanden. Nu moeten we ons de komende tijd gaan richten op publiciteit, open dagen, toelatingsronden en praktijkdagen voor de studenten voor het volgend akademiejaar. Tegelijkertijd is kwaliteit het sleutelwoord: "mondreclame' blijft een zeer effectief PR-instrument.

's Middags een uitvoerig gesprek over personeelszaken. Zo langzamerhand worden alle ins en outs van werkgever-werknemer-regelingen in het onderwijs mij duidelijk. Wij worden het eens over twee advertenties voor vacatures bij de akademie, een bibliothecaris en een projectbureaumedewerker. Dat laatste is iets nieuws voor de akademie, want we hebben grote behoefte aan een "makelaar in kunst'.

Op weg naar huis opnieuw drijfnat. Thuis vind ik een ijverige Reinout in de weer met de boodschappen die James, de teleshopper, thuis bezorgd heeft. 's Avonds veel telefoontjes, o.a. met vriendin Brenda, over roeien (zij en ik), zwemmen (onze zonen) en logeren op Terschelling (wij allemaal). Wij concluderen dat wij tijd te kort komen: niet echt nieuws.

Zaterdag

Lekker laat wakker, ontbijt op bed en een tijdje lezen. Zo zou eigenlijk elke dag moeten beginnen. Wij brengen met de kinderen veel te veel tijd door in een schoenenwinkel vanwege een moeilijke maat: de stapels dozen groeien en ik krijg steeds meer bewondering voor het geduld van de verkoper.

Wasmachine vele malen laten draaien, huis schoonmaken, nog meer boodschappen doen en de strijd tegen het verval aangegaan: lamp gemaakt, kastje afgeschilderd, gordijn gerepareerd en met naald en draad en de Breuerstoel geworsteld. Tussen de bedrijven door denk ik na en mompel ik wat voor mij uit: morgen moet ik een tentoonstelling openen. 's Avonds bespreken we met zwager en schoonzus noodzakelijk onderhoud en niet zo noodzakelijke verfraaiing van ons gemeenschappelijk en tamelijk recent bezit op Terschelling.

Zondag

Thomas, de oppas, komt al vroeg en gaat met de kinderen fietsen. Dat zouden Reinout en ik eigenlijk met dit mooie weer ook wel willen, maar wij hebben kaarten om naar "de kerk' te gaan: de Lumiance-lezing in Paradiso. De lezing is nu voor het derde jaar en lijkt al een (vormgevings)instituut geworden. Ik zie vrienden en bekenden met wie ik in mijn museumtijd heb samengewerkt. Ook nu weer een "gezaghebbend en controversieel' iemand die de lezing houdt: "Form follows emotion' door Hartmut Esslinger, directeur van Frogdesign. Lezend van zijn laptop, bij vlagen moeilijk verstaanbaar en/of interessant vertelt hij over de filosofie van zijn bureau en laat hij ontwerpen zien van rolschaatsen, computers, douchekoppen en kranen, motorfietsen met helm en een tandarts-unit. Nadrukkelijk stelt hij dat een ontwerper zich verantwoordelijk moet voelen voor het milieu en dat zijn werk hierdoor mede bepaald moet worden. Form follows emotion?

Snel naar huis en met kinderen en Reinout naar Uithoorn, naar de tentoonstelling van het werk van vier studenten, die deze zomer zijn afgestudeerd. Aardig wat belangstelling en leuk om ze weer te zien. Uit een recent onderzoek onder afgestudeerden van de akademie bleek, dat vooral het eerste half jaar na het eindexamen voor jonge kunstenaars een cruciale periode is. Lukt het dan om werk te exposeren, een beurs, een subsidie of een opdracht te krijgen, dan gaat daarna de artistieke loopbaan wel verder. Lukt het niet, dan wordt het steeds moeilijker om als beginnend kunstenaar aandacht te krijgen. Tijdens mijn openingswoord bedank ik dan ook namens "mijn kinderen' de galerie voor dit initiatief. Terug naar Amsterdam en met zijn vieren naar het verjaardagsfeest van Esther: gezellig, lekker en daarom te lang gebleven.

Maandag

De NS trakteert mij (en vele anderen) op een speciaal maandagochtendgevoel. Bij aankomst op het station blijkt de trein voor onbestemde tijd vertraging te hebben. Met een hink-stap-sprong (een aantal keren stil staan met de vervangende trein, die vervolgens ook kapot gaat) bereik ik een uur te laat Den Bosch.

Er heerst grote bedrijvigheid op de akademie. Door de NS heb ik het vertrek van een groep gemist, die voorzien van materialen en gereedschap, een week in de Ardennen gaat werken. Het resultaat wordt voor de thuisblijvers vastgelegd op video. Op het plein staat een groep "monumentalen' in een kring te boetseren naar model. Ter ondersteuning hangt er een skelet aan een haakje naast het model: een jongen met stekeltjeshaar. Het is muisstil, alleen af en toe een opmerking van de docent. Zo zal het de hele dag zijn: hard werken en uiterste concentratie.

Een groep a.s. grafisch ontwerpers loopt kritisch kijkend met plattegronden in de hand door het gebouw. Zij moeten als opdracht een bewegwijzering en gevelaanduiding voor de akademie ontwerpen. De schilders werken in een lokaal verderop aan stillevens. Flip, coördinator van de afdeling autonome kunst en vormgeving, heeft uit zijn schitterende - mij hevig jaloersmakende - tuin allerlei takken, reuzezonnebloemen en pompoenen meegenomen. Vooral opengesneden pompoenen blijken zeer tot de verbeelding te spreken. De studenten-propedeuse produceren enorme vellen papier vol met houtskool en beweging.

Vandaag doe ik aan "management by walking around'. Brevierend door de lange gangen bespreek ik met Dick, coördinator visuele communicatie, mijn wens voor een affiche voor de op handen zijnde grafiektentoonstelling. Ik word voorgesteld aan een gastdocent, bekijk de nieuwe inrichting van de grafiekwerkplaats, overleg in de bibliotheek over openingstijden, lunch met een aantal docenten in de overvolle kantine en bespreek onze eventuele aanwezigheid bij openingen van een aantal tentoonstellingen. Een van de studenten die dit jaar eindexamen hebben gedaan, exposeert met een aantal andere beginnende kunstenaars van andere akademies in Parijs in het Institut Néerlandais. Gaan we kijken en nemen we de nachttrein? Ten slotte de post, wat telefoon en naar huis. In de trein werk ik aan dit dagboek. Had ik maar een laptop.

Dinsdag

Deze dag wordt besteed aan schrijven: twee persberichten, een aantal brieven aan docenten over lesuitbreiding en het Akademienieuws. Van een inmiddels gepensioneerde directeur van een akademie voor bouwkunst heb ik de tip gekregen om regelmatig voor alle docenten en medewerkers een nieuwsbulletin te schrijven met financiële beslissingen, beleidsvoornemens, personeelswijzigingen en wat dies meer zij. Communicatie is altijd en overal moeilijk, maar op een akademie zeker. Er lopen zoveel mensen rond en iedereen is er maar één dag in de week. Het gevoel hebben dat je er bij hoort is desalniettemin heel belangrijk.

Ten slotte het juryrapport geschreven voor een schaal van keramiek, die de hogeschool als geschenk aan het einde van het jaar aan alle medewerkers wil geven. Keramiek is een van de specialiteiten van de akademie. De opleiding op deze afdeling lijkt soms een beetje op een post-graduate-opleiding, omdat steeds meer studenten van andere akademies, ook uit het buitenland, hun studie hier komen afmaken.

Om zes uur begint de bestuursvergadering van het Maria Austria Instituut. Het is de laatste keer dat Titus de vergadering voorzit. Na de rondvraag neem ik het estafette-voorzittersstokje van hem over. Het Maria Austria Instituut is voortgekomen uit de stichting Fotoarchief Maria Austria/Particam. Deze stichting beheert het fotoarchief van Maria Austria en Henk Jonker en kreeg in de afgelopen jaren ook de zorg over de archieven van andere Amsterdamse fotografen, zoals Carel Blazer en Hans Dukkers.

Indertijd nam de stichting het initiatief tot het oprichten van het Nederlands Foto Archief, maar besloot zelfstandig én in Amsterdam te blijven toen het NFA zich in Rotterdam vestigde. Sinds enige tijd heeft het Maria Austria Instituut een archief- en werkruimte in het Gemeente Archief te Amsterdam, is er een enthousiaste directeur met medewerkster en een bescheiden subsidie. Een steeds groter deel van de 600.000 zwartwit- en kleurnegatieven en dia's is beschreven en geconserveerd. Regelmatig worden er tentoonstellingen uit de archieven samengesteld, zoals de fototentoonstelling die nu in het Barbizon Hotel hangt. Na het officiële gedeelte wordt Titus welverdiend gefêteerd. Er worden foto's gemaakt (voor het archief).

Woensdag 9 september

Te laat naar bed, dus te vroeg op. Op mijn automatische piloot maak ik ontbijt, het schoolhapje, geef de katten eten, stop een was in de wasmachine, een gymbroek in de ene en een paardrijbroek in de andere schooltas.

Opnieuw door de NS te laat op de akademie, spreek ik met Koos, hoofd financiën en grote steun tijdens de op handen zijnde verbouwing van de kantoren. Het lijkt erop dat wij in de komende maanden enige tijd in een portacabin moeten werken. Aansluitend hebben wij een werklunch met de coördinatoren en alle werkplaatsmeesters. Het onderwijsprogramma voor dit jaar wordt besproken en de rol van de werkplaatsen daarin. Allerlei activiteiten in de werkplaatsen, zoals gastlessen en workshops, worden op elkaar afgestemd. Aan het einde van de vergadering komen twee studenten binnen om mij het ontwerp voor het affiche van de grafiektentoonstelling te laten zien. Leuk ontwerp. Met nog enige technische aanwijzingen kan het morgen in huis gedrukt worden. Dat is nog eens een snelle service!

Met Peter Foolen bespreek ik de voorbereidingen voor de grafiektentoonstelling. Op 13 september start in Den Bosch "September Grafiekmaand', een initiatief van het Grafisch Atelier Den Bosch. Op elf plaatsen in Den Bosch worden grafiek-tentoonstellingen en demonstraties gegeven. De akademie doet mee met een tentoonstelling: "Drukvorm'. Er wordt van zestien kunstenaars werk getoond; zij zijn geen "echte' grafici maar beeldend kunstenaars die zo af en toe grafiek maken.

Het thema is de directe drukvorm, zoals stempeldruk, blinddruk, roestdruk en pyrogravure. De meeste kunstenaars in deze tentoonstelling zijn (oud-)docenten en oud-studenten. Peter heeft voor de akademie de tentoonstelling georganiseerd en begint morgen met inrichten. Hopelijk heeft de electriciën de verlichting in de nieuwe expositieruimte op tijd klaar. Deze werkdag beëindigd met een uitvoerig overleg met Ans, stafmedewerkster onderwijs. Met thee, maar helaas zonder koekjes, bereiden we een vergadering voor over het toekomstige beleid van de akademie en bespreken we een hele waslijst van punten.

Ook voor de terugreis heeft de NS een fijne vertraging in petto. Bijna een uur te laat kom ik hijgend thuis; Reinout staat al met één been buiten de deur op weg naar een vergadering. "Caramba', Quinten en Daphne moeten wéér het armpje van het lego-poppetje maken. 's Avonds telefonisch een oppasprobleem opgelost en gecomputerd voor dit dagboek. Einde dokument? Ja.