PvdA kiest voor een "het-komt-in-orde'-houding

DEN HAAG, 11 SEPT. De PvdA lanceert haar "Goed-Nieuws-Show'. “Er ontstaat een ander ander klimaat, we komen terug”, zegt partijvoorzitter Rottenberg. Hij wil de PvdA mobiliseren met een actieplan, met een "positieve boodschap' naar de achterban en de buitenwacht. “De PvdA moet vertrouwen krijgen in zichzelf, weer herkenbaar zijn.”

De publiciteitscampagne is groots opgezet, gepland als een najaarsoffensief. PvdA-Kamerleden moeten onder de Haagse kaasstolp vandaan komen, bellen met de verontruste leden en thuis "open dagen' houden voor de kiezers. Vice-premier Kok wordt in stelling gebracht als PvdA-leider: hij moet meer dan tot dusver een financieel dossier op zijn ministerie opzijleggen om tijd vrij te maken voor zijn partij. En de achterban wordt getrakteerd op meer briefings waar de PvdA haar standpunt over actuele thema's uitlegt aan leden, belangstellenden en belangengroepen. De PvdA spreekt woensdag over de Miljoenennota, op een briefing en niet zoals in het verleden op een partijraad met vergadertijgers. Dit partij-instituut - het "spookhuis' van de PvdA dat in 1977 de vorming van het tweede kabinet-Den Uyl voorkwam - is inmiddels afgeschaft.

“De PvdA moet vanaf nu een extravert karakter laten zien, zich etaleren naar buiten”, vindt Rottenberg. De tijd dringt voor de sociaal-democraten want de gemeentelijke, landelijke en Europese verkiezingen van 1994 zijn niet meer zo ver weg. Na de zomer van 1993 wil Rottenberg zijn partij op orde hebben. Nu staat de PvdA er in de peilingen nog altijd erg slecht voor, ver achter D66.

De stuurgroep van de PvdA wordt het "centrale commando' dat het herstel plant. Dit orgaan waartoe de twee partijvoorzitters, partijleider Kok, de ministers Pronk en Alders en de top van de PvdA-fractie behoren, heeft inmiddels een eigen staf aangesteld en een eigen kantoorruimte gevonden: vlak buiten het Binnenhof, bij de Gevangenpoort. Een etage boven een winkelruimte met het opschrift "te huur' wordt ingericht als “regie-kamer” waar Rottenberg en tweede voorzitter Vreeman twee dagen in de week de pr-plannen uitstippelen.

PvdA-politici worden doordrenkt met het "positieve denken', om naar buiten te treden met een het-komt-in-orde-houding. Sommigen zien al eerste tekenen van herstel. Het ledenaantal stabiliseert zich rond de 75.000. Aan de “vrije val” lijkt een einde te zijn gekomen en de positie van Rottenberg is in de eerste honderd dagen versterkt. “Rottenberg is zijn beginperiode zonder veel kleerscheuren doorgekomen”, zegt een PvdA-Kamerlid. Hij heeft, zo menen fractieleden, veel argwaan weggenomen. Onder de 49 fractieleden bestonden aanvankelijk nogal wat aarzelingen bij de verkiezing van Rottenberg tot voorzitter op het congres van maart. De jonge, extraverte kandidaat-voorzitter had niet nagelaten de fractie stevig “de les te lezen” en had aangekondigd er “de bezem door te halen”.

Maar het viel mee. Rottenberg nuanceerde, en hij snierde niet meer naar de PvdA-Kamerleden op het Binnenhof. Op het jaarlijkse fractieweekeinde in het opleidingscentrum van de Bondsspaarbank te Doorn wist hij vorige maand de Kamerleden te overtuigen mee te doen in zijn mobilisatie-actie. “We hadden jaren niet zo'n goed fractieweekeinde in Doorn”, zegt Kamerlid T. Netelenbos. “Het is een inspirerend plan. Ik ben al blij als de helft ervan zou slagen.”

Voor de gewone leden was het echter lang stil om Rottenberg. Zelfs zo stil dat de achterban die hem met groot enthousiasme had gekozen - en carte blanche voor vernieuwing had gegeven - zich afvroeg of er wel iets gebeurde. Waar was nu die Rottenberg gebleven? “Zeg, wat doet de nieuwe voorzitter eigenlijk”, zo klonken op het hoofdkantoor de telefoontjes van nieuwsgierige partijleden.

Achter de schermen begon Rottenberg de eerste stap van zijn herstelplannen uit te voeren: reorganisatie van het partijbureau. Er moesten circa 15 ontslagen op het partijkantoor vallen, een pijnlijke operatie voor een politieke partij die zich voorstaat op een sociaal vernieuwend beleid. Maar het dalend aantal leden toonden Rottenberg dat de praktijk harder is dan de leer. Outplacements waren in de maak, een interim-manager werd aangesteld, een sociaal plan werd opgesteld. Maar er kwamen ook nieuwe mensen, na de zomermaanden is er op het partijkantoor een “andere kernstaf” aan het werk. “Overal liggen stapels oud papier, er wordt geschoven met bureaus”, zegt F. Catz, een voormalige medewerker van de Vervoersbond FNV die in dienst kwam om het nieuwe partijblad PRO op te zetten. “Toen ik hier kwam zag je de treurige blikken van mensen die in de outplacement waren gezet en vrolijke gezichten van medewerkers die dachten: leuk, ik begin met iets nieuws.”

Het nieuwe blad - de opvolger van partijbladen als VOORWAARTS en ROOD - kwam, het eerste nummer verscheen in september. Het is een blad “over” de PvdA, niet “namens” de PvdA. De duo-voorzitters wilden een PvdA-blad dat in een “breder profiel” past: open, toegankelijk, journalistiek. “We hebben geen megafoon-functie meer”, zegt Catz.

Maar er vallen ook slachtoffers op het partijkantoor aan de Witsenkade in de hoofdstad. De "Rooie Vrouwen' - ooit een een machtig instituut in de partij - vechten voor hun overleving. Morgen komen ze in Bennekom bijeen om te zien of voortbestaan nog zin heeft. Voor de critici waren de "Rooie Vrouwen' niet “wervend” meer en toch al een “overleefde club”. Financiële problemen deden de rest: het budget gaat van zes naar twee ton, het voorzitterschap van de vrouwenorganisatie wordt niet meer betaald. Voor vrouwenvoorzitter I. van Dijk valt daarmee het doek. “Zonder Rooie Vrouwen zal vernieuwing van de partij niet slagen”, luidt haar verweer.

Maar Rottenberg zet zijn kaarten op moderne "denkreservoirs', binnen maar ook buiten de PvdA. Hij praat met tal van bestuurders, ondernemers, kunstenaars en publicisten, bouwt netwerken op. De Amsterdamse politiecommissaris E. Nordholt is een van zijn adviseurs op het gebied van veiligheid, reclame-ondernemer J. Lau staat hem bij, evenals wetenschapper J. de Beus. Ook de publicisten G. Mak en P. Scheffer zorgen voor "inhoudelijke toevoer'. In de "vriendenkring' van de PvdA-voorzitter zitten ook president Duisenberg van De Nederlandsche Bank en de burgemeesters Van Thijn en Peper.

Rottenberg bracht ook nieuwe organen aan het firmament. De stuurgroep werd zijn belangrijkste instrument om de PvdA te stroomlijnen. In de PvdA was de traditie ontstaan dat partijbestuurders en Kamerleden allemaal hun eigen, niet zelden tegenovergestelde, commentaren ten beste gaven. Rottenberg wilde daar een eind aan maken met de centrale stuurgroep waar de duo-voorzitters, de top van de fractie, partijleider Kok en ook de PvdA-minister met het duidelijkste partijprofiel, J. Pronk, een prominente rol in spelen.

De stuurgroep begon na het aantreden van de duo-voorzitters op 1 april, maar gleed uitgerekend op 1 mei uit over het oude euvel. Vice-fractievoorzitter Leijnse kondigde in Terborg aan dat de PvdA-fractie de "onomkeerbare WAO-gevallen' zou ontzien. De duo-voorzitters wisten van niets, partijleider Kok werd op een 1 mei-bijeenkomst in Zaandam verrast. Het WAO-incident werd de vuurproef voor Rottenberg, te meer omdat sommige Kamerleden ook begonnen te morren over het functioneren van fractieleider Wöltgens. Rottenberg moest zich bewijzen: er vielen harde woorden op het partijkantoor, Leijnse werd de mantel uitgeveegd. Het incident had echter ook een louterende werking. Dwarsliggers wisten dat Rottenberg niet aan de kant zou gaan en dat hij de steun van de vaak zwijgzame partijleider had.

Rottenberg bleef de maanden nadien politieke standpunten organiseren, veel bellen vanaf het partijkantoor of vanuit een dienstauto: er was de ophef om Pronk, de verhouding met het CDA. Maar een salto mortale als het WAO-incident bleef hem bespaard.

In de fractie groeide zijn autoriteit allengs. Wekelijks woont Rottenberg de vergaderingen bij op de bovenste verdieping van het Koloniëngebouw. “Hij is nog altijd enthousiasmerend, zorgt voor leven in de brouwerij”, zo heet het in de fractie. Aanvankelijke tegenstanders, zoals het Friese Kamerlid J. van de Berg, hielden zich stil. Toch blijft bij Kamerleden een onderhuids gevoel van onzekerheid bestaan. De kans bestaat dat herstel uitblijft en een groot deel van de fractie niet meer kan terugkeren. Bovendien zal Rottenberg bij de opstelling van de kandidaatlijsten voor de Tweede-Kamerverkiezingen ook “zijn eigen prioriteiten' stellen”, kortom: “een ander type Kamerlid naar voren schuiven”.

Rottenberg heeft die mogelijkheid, omdat de kandidaatstelling meer dan vroeger vanuit een centraal punt wordt besloten. Sommigen grapten op het Binnenhof al over het “lijstje van Felix”, een lijst van slechts tien personen die in de nieuwe fractie zouden mogen blijven. “Ik heb geen lijstje”, zegt Rottenberg. “Maar we werken in stilte wel aan het profiel van een ander type politicus, een teamleider, een extraverte persoon die verbindingen tot stand brengt en politieke netwerken legt”.

Sinds het brainstormen medio augustus in Doorn scharen de PvdA-Kamerleden zich achter het pr-plan van hun eerste voorzitter en diens politieke koers om te mikken op een goede band met het CDA. “Er moet rust komen in de coalitie”, zo luidt het devies van Rottenberg. “De PvdA moet weer een voorhoedepartij worden. Maar herstel van de PvdA is niet mogelijk als er steeds geruzie is in de coalitie.”