KLM speelt hoofdrol in opening van EG-markt

De deur die toegang geeft tot het Europese luchtruim is door Nederland op een kier gezet. Aan de vooravond van het verdwijnen van de Europese binnengrenzen tekenden Nederland en de VS een "open skies' overeenkomst. Luchtvaartmaatschappijen uit beide landen hebben voortaan vrijelijk toegang tot elkaars luchthavens. Voor de Amerikaanse regering dient het kleine, liberale landje als breekijzer om toegang tot de rest van Europa te krijgen. Het is alleen de vraag in hoeverre Nederland met dit "droomakkoord' de Europese eenheid breekt.

De Europese Commissie (EC) reageerde deze week bij monde van transportcommissaris Van Miert nogal ontstemd over het Nederlands-Amerikaanse luchtvaartakkoord. Van Miert wees op een pakket liberaliseringsmaatregelen dat in juni van dit jaar door de EG-lidstaten is aanvaard. Dat pakket heeft volgens de transportcommissaris van de toegang tot het Nederlandse luchtruim een EG-zaak gemaakt.

De EC, die een centrale aanpak van de Europese luchtvaart voorstaat, staat voorlopig echter zwak in de schoenen. De Nederlandse onderhandelaars noemen het door Van Miert aangehaalde pakket “slechts een intentieverklaring”. Volgens hen kan hij zich daarop nu nog niet beroepen. Hij heeft geen enkele juridische status. Tot 1 januari 1993 is het elk Europees land toegestaan op eigen houtje met zogenoemde derde landen te onderhandelen. Nederland had om die reden geen enkele verplichting de EC te informeren over zijn onderhandelingen met de VS. Het meldde niets, maar voerde de gesprekken met de VS in alle openheid.

Ook Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland lieten Brussel niets weten over de onderhandelingen die zij alle drie eerder dit jaar met de VS voerden. Vanuit deze landen kwam de afgelopen dagen ook kritiek op de Nederlandse overeenkomst met de VS. Nederland zou speelbal van de Amerikaanse expansiedrift zijn en met deze solo-actie de Europese eenheid breken.

De kritiek lijkt vooral gevoed door jaloezie ten opzichte van de KLM, de Nederlandse luchtvaartmaatschappij die de komende maanden het meest zal profiteren van de overeenkomst. Bedolven onder lof van de Amerikaanse vrije-markteeconomen mag de KLM straks naar elke Amerikaanse luchthaven vliegen. Het kan daarmee eindelijk de vruchten gaan plukken van haar belang in de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij Northwest Airlines, de vierde carrier van de VS. Gisteren kondigde de KLM aan de samenwerking met Northwest sterk te intensiveren.

Succesvolle uitbreiding van de activiteiten van de KLM op de Amerikaanse markt - met veertig procent van de totale luchtvaartmarkt de grootste en belangrijkste ter wereld - kan de kritiek op Nederland en de KLM doen verstommen. De concurrentie, vrijwel zonder uitzondering lijdend onder de algehele malaise in de wereldluchtvaart, zal in dat geval zo snel mogelijk een zelfde verdrag willen afsluiten. Op die manier zouden de VS precies krijgen wat ze willen, namelijk via Nederland toegang tot de rest van Europa.

De drie "grote' concurrenten uit Groot-Brittannië, Frankrijk en Duitsland kwamen er tot nu toe niet uit. Ze wijzen vooral op de oneerlijke concurrentie die zou ontstaan wanneer de Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen vrijelijk op hun luchthavens zouden kunnen vliegen. Met name de maatschappijen die onder Chapter 11 vallen (het voorportaal van een bankroet in de VS) en ondanks een faillissement hun activiteiten kunnen doorzetten, kunnen de markt door prijsconcurrentie danig in de war schoppen. Op hun beurt wijzen de Amerikanen op de eindeloze staatssteun die zieltogende luchtvaartmaatschappijen als Iberia, Lufthansa en Air France voor ondergang behoeden.

Als het Nederlandse verdrag met de VS succesvol blijkt en KLM mooie winsten opstrijkt waardoor de concurrentie snel volgt, kan de eerste "open skies' overeenkomst de Europese eenwording juist dichterbij brengen. KLM speelt de komende tijd een vitale rol in de besluitvorming over een toekomstig, centraal Europees luchtvaartbeleid. Zolang ze er zelf beter van wordt, zal de nationale vliegende trots graag Europese reclame maken. Vooralsnog zal KLM zich daarom nauwelijks storen aan alle heisa in Brussel. Het kan, zolang andere landen bakkeleien over hun luchtruim, een mooie voorsprong op de concurrentie nemen.