Japan heeft nu geen haast meer met bezoek Russische president

TOKIO, 11 SEPT. De Japanse regering zal Rusland niet onder druk zetten snel met een nieuwe datum te komen voor het staatsbezoek van president Jeltsin aan Japan.“Laten we geduldig wachten, wij zullen geen toenadering zoeken”, zei premier Kiichi Miyazawa gisteren tegen verslaggevers, “tenslotte heeft Moskou het bezoek uitgesteld”. De premier verwees daarmee impliciet naar de in het diplomatieke verkeer hoogst ongebruikelijke eenzijdige afzegging van het staatsbezoek.

Eerste kabinetssecretaris Koichi Kato zei gisteren op een persconferentie dat het presidentiële bezoek waarschijnlijk niet zal plaatshebben voordat Rusland grotere economische, politieke en sociale stabiliteit bereikt. Zolang dat niet het geval is, zullen we waarschijnlijk geen kalm gesprek kunnen voeren over het territoriale geschil over de noordelijke eilanden (door Rusland Koerilen genoemd), voegde hij eraan toe. Hij weersprak geruchten dat het bezoek geheel van de baan is.

Volgens Kato zal Japan doorgaan met de toegezegde economische hulp aan Rusland onder de afgesproken voorwaarden en blijft Japan bij zijn standpunt dat eerst het territoriale geschil moet worden opgelost alvorens het met extra, grootscheepse hulp over de brug komt.

Japan heeft Rusland tot nu toe 2,6 miljard dollar aan hulp beloofd, waarvan het leeuwedeel kredietgaranties voor Japanse bedrijven die materieel leveren voor de olie- en aardgaswinning in Rusland. Honderd miljoen dollar is bestemd voor humanitaire hulp. Japan neemt verder deel aan de 24 miljard dollar aan multilaterale hulp via internationale organisaties als het IMF, waartoe de G-7 in juli in München besloot. Japan, aldus Kato, is eind oktober de gastheer van de derde internationale hulp-conferentie van de G-7 en de lidstaten van het GOS, die dit keer in Tokio wordt gehouden. “Rusland is een groot land, en als het instabiel wordt, zal dat een grote invloed hebben op de vrede en stabiliteit niet alleen in Azië, maar in de hele wereld.”

Volgens de Yomiuri Shimbun van vandaag heeft president Jeltsin Japan om 50 miljard dollar hulp gevraagd en afzien door Japan van zijn claim op de noordelijke eilanden, anders, zo had hij gedreigd, liep zijn regering groot gevaar. Dat gebeurde tijdens het bezoek onlangs van minister Michio Watanabe van buitenlandse zaken aan Moskou. Deze had geantwoord dat inwilliging van de Russische eis op haar beurt de Japanse regering in groot gevaar zou brengen.

Jeltsin wist, aldus politieke analisten, dat hij geen extra geld zou krijgen, geld dat het waard zou maken thuis een politieke crisis te trotseren. Minister Watanabe wist dat Jeltsin geen concessies zou doen. In de afgelopen dagen was op het ministerie van buitenlandse zaken in Tokio dan ook het pessimisme gegroeid dat een oplossing voor het geschil over de eilanden in het verschiet lag. Jeltsin, die volgens premier Miyazawa tot voor kort nog tot concessies bereid was, zou de conclusie hebben getrokken dat uitstel van het bezoek hem minder schade toebracht dan doorgang van het bezoek.

Daarbij wordt door sommigen de vraag gesteld of Japan het spel niet te hard heeft gespeeld en niet de gramschap riskeert van de hele internationale gemeenschap. Jeltsin kan de rol spelen van zielige man, voor wie het publiek sympathie opvat, ook het Japanse publiek.

Anderen menen dat het een vergissing is te veronderstellen dat grootscheepse Japanse hulp Jeltsins positie thuis sterker zal maken. De civiele economie van Rusland is dermate ontredderd en de positie van de conservatieven in het militair-industriële complex nog zo sterk, dat de Japanse miljarden naar hen zouden verdwijnen. Alleen extra Japanse hulp in het kader van het IMF kan ertoe bijdragen dat Ruslands economie er bovenop komt, menen zij.