Groot ING is een broedplaats van cultuurverschillen

ROTTERDAM, 11 SEPT. De Nederlandse banken stijgen met stip op de ranglijst van grootste banken ter wereld. Door de fusie van ABN en Amro vloog de bank naar de vijftiende plaats. Als het gisteren aangekondigde bod van Internationale Nederlanden Groep (ING) op de tweede bank van België, Bank Brussel Lambert (BBL), doorgang vindt, stijgt de bank van de 27ste plaats naar de veertiende. Nederlandse banken hebben grootschaligheid tot doel verheven. De vraag is of zij de problemen op weg naar dat doel niet hebben onderschat.

Om in het buitenland overnemingen te doen, moeten de banken in Nederland een bepaalde schaalgrootte opbouwen. Daardoor is een situatie ontstaan dat ruim tachtig procent van de bancaire diensten in Nederland door slechts drie partijen - ABN Amro, ING en Rabo - worden uitgevoerd. De drie zouden gemakkelijk prijsafspraken kunnen maken om eenvoudig een boterham kunnen verdienen. De werkelijkheid is anders. Nergens is de concurrentie zo moordend als in een oligarchie. Dit blijkt bij voorbeeld uit de marges op de kredietverlening die in Nederland veel lager zijn dan in het buitenland.

Geen van de drie partijen wil een duimbreed toegeven. Vroeger was er nog een zekere indeling: zo richtte ABN Amro zich op het grootbedrijf en de NMB op het midden- en kleinbedrijf. De nieuwe ING Bank richt, evenals Rabo, steeds meer pijlen op het grootbedrijf en ABN Amro werkt aan infiltratie in het midden- en kleinbedrijf. Het gevolg van de concurrentie is een nieuw motief om naar het buitenland te gaan, waar zoveel gemakkelijker geld valt te verdienen.

Zelf een buitenlands net opbouwen - de NMB deed dat heel succesvol - gaat langzaam. Bankiers moeten hun klanten kennen, voordat ze grote risico's kunnen nemen. Dat kost tijd. Echt internationaal was eigenlijk alleen de oude ABN, die daar al sinds vorige eeuw aan werkt. Die voorsprong door traditie kan alleen door overneming worden ingehaald. Daaraan kleven risico's.

Die risico's zijn te toetsen aan de actiepunten die ING zelf heeft geformuleerd. “Ieder lid van de raad van bestuur draagt het lijstje met actiepunten in zakformaat bij zich”, zo vertelt ING-topman W.E. Scherpenhuijsen Rom deze maand in het bulletin voor zijn aandeelhouders.

Bovenaan staat: “De mensen doen het.” Dat is tegelijk het grootste probleem van ING. De fusie tussen NMB en Postbank is nog maar vier jaar oud en niet verwerkt. De beide bloedgroepen leven op sommige afdelingen in een sfeer van wantrouwen. Een voorbeeld daarvan is dat sommige hoge functionarissen mededelingen over de handel en wandel van twee leden van de raad van bestuur en twee directeuren uit de NMB-gelederen hebben doorgespeeld naar de toezichthouder, De Nederlandsche Bank. Onder druk van de centrale bank moesten de vier inmiddels vertrekken.

Terwijl de NMB en de Postbank nog moeizaam aan het integratieproces werken, is het duo twee jaar geleden samengegaan met Nationale-Nederlanden. Tussen verzekeraars en bankiers zijn grote cultuurverschillen. Ook in de sfeer van toezicht zijn problemen aan de oppervlakte gekomen: door de combinatie verzekeraar-bank ontworstelt het concern zich aan één toezichthouder. De Nederlandsche Bank en de Verzekeringskamer moeten gezamenlijk kijken hoe het binnen ING toegaat. Dat is weer een bron van communicatiestoornissen op het gebied van toezicht.

Wanneer ING nu ook nog BBL zou inlijven, ontstaat weer een nieuwe wereld binnen de bank - met alle communicatieproblemen vandien. Voor Nederlanders lijkt geen land zo moeilijk te begrijpen als België. De frustraties over en weer liggen voor het opscheppen, maar het meest dichtbij ligt de mislukte fusie tussen Amro en Generale Bank. De Belgen konden uiteindelijk geen hoogte krijgen van de gebruiken van de Amro.

Veel Nederlandse bankiers spreken aan de borreltafel met verbazing over de moraal in het Belgische bankwezen. In Nederland worden vele constructies opgetuigd die de wetgever niet bedoeld had, in België wordt naar verluidt gewoon gedaan wat de wetgever niet bedoeld had. De vraag is of in België niet hele echelons in het bankwezen moeten vertrekken als dezelfde maatlat wordt gebruikt die leidde tot het vertrek van de vier NMB-managers.

Na de eigen mensen komen op Scherpenhuijsen Roms lijstje van actiepunten de aandeelhouders aan bod. Hij wil ze meer bieden dan de vier procent winstgroei over 1991. Scherpenhuijsen Rom wil naar een netto winstgroei van tien procent. De koersdaling van ING gisteren na het bekendworden van het bericht geeft aan dat aandeelhouders niet geloven dat de overneming van BBL in hun belang is.

Voordat de overneming van BBL definitief is, zijn nog veel hindernissen te nemen. ING zelf heeft bij voorbeeld de eis gesteld nog grondig te willen snuffelen in de boeken van BBL. Het vergt echter veel van het ING-bestuur om bij tegenvallende onderzoeken het sein voor de overneming van BBL op rood te zetten. De top van ING heeft tenslotte al een jaar aan de overneming van de Bel;gische bank gewerkt. Afblazen van de overneming lijkt nietemin makkelijker dan het overbruggen van een nieuwe wereld van cultuurverschil.