"Engelen' en "duivels' strijden bij verkiezingen in Thailand

De Thais gaan zondag voor de tweede keer binnen zes maanden naar de stembus. De verkiezingen van maart mondden uit in een bloedige veldslag tussen leger en de betogers voor de democratie. Maar de kiezers hebben het vertrouwen in de politiek niet verloren.

BANGKOK, 10 SEPT. Ze worden de "engelen' genoemd: de democratische partijen die het overmorgen bij de Thaise verkiezingen opnemen tegen de pro-militaire partijen, de 'duivels'. Maar ondanks - of misschien wel dankzij - de dramatische gebertenissen in het voorjaar, toen na de verkiezingen van maart een bloedige veldslag plaatshad tussen het leger en betogers voor democratie, tonen de Thais weer enig vertrouwen in de politiek.

Dat is niet in de laatste plaats te danken aan interim-premier Anand Panyarachun die sinds zijn aantreden op 10 juni met krachtige hand de rotte plekken in de samenleving, te weten de corruptie en de militaire bemoeienis, heeft aangepakt.

In mei van dit jaar culmineerden wekenlange protesten tegen de aanstelling van Suchinda Krapayoon tot premier in een confrontatie met veiligheidstroepen. Suchinda, de voormalige opperbevelhebber van het leger en vrijetijdspoliticus was door de militaire partijen, winnaars van de verkiezingen van 22 maart naar voren geschoven en dat werd door de honderdduizenden betogers niet geaccepteerd. De demonstranten eisten, gesteund door de leider van de Palang Dharma-partij, Chamlong Srimuang, Suchinda's aftreden en een einde aan de militaire invloed op de politiek. Op last van Suchinda en hoge generaals opende het leger op 17 mei het vuur. Drie dagen lang hielden de eenzijdige straatgevechten aan, tot koning Bhumibol persoonlijk ingreep en Suchinda tot aftreden dwong. Officieel vonden 52 betogers de dood, maar algemeen wordt aangenomen dat ook de 327 getelde vermisten dood zijn; de lijken zijn waarschijnlijk door de militairen in een afgelegen gebied gedumpt - de interim-regering maakte deze week bekend dat al het mogelijke zal worden gedaan de vermisten op te sporen.

De politieke verwarring in Thailand was groot en de enige die redding kon brengen, zo was de communis opinio onder de partijen, was de zakenman Anand Panyarachun. Na de staatsgreep van februari 1991 tot de verkiezingen van maart dit jaar was Anand ook premier van een zakenkabinet. Dit blijkt achteraf een van de best geregeerde periodes van Thailand geweest te zijn. De burger Anand hield zich nu eens niet, zoals vrijwel al zijn militaire voorgangers, bezig met het vullen van zijn eigen zakken, maar hij bestuurde.

Anand begon zijn tweede ambtsermijn met een ongekende zuivering van het leger. Eerst werden de twee generaals die naast Suchinda werden gezien als de belangrijkste aanstichters van het geweld in mei, de opperbevelhebber van de luchtmacht Kaset Rojananin en de hoogste landmachtgeneraal Issaparong Noonpakdi aan de kant gezet. Hoe een interim-premier dergelijke belangrijke beslissingen kon nemen, is een raadsel, maar aangenomen wordt dat de koning achter de schermen druk heeft uitgeoefend de democratische hervormimgen door te zetten. Tegelijkertijd met het verwijderen van de meest rabiate anti-democraten uit de legerleiding, verminderde Anand op drastische wijze de invloed van het leger op maatschappelijke instellingen. Zo werd voor het eerst de regel opgeheven dat de bevelhebber van de luchtmacht tevens de president is van nationale luchtvaartmaatschappij Thai International; het bedrijf wordt nu geleid door een burger.

Deze week degradeerde de legerleiding, op instigatie van premier Anand, nog eens 557 militairen uit de iets lagere rangen wegens vermeende steun bij de bloedige gebeurtenissen van vier maanden geleden.

Wanneer Anand Panyarachun mee zou doen aan de verkiezingen, zou hij hoge ogen gooien, maar hij doet niet mee. Anand wil geen politicus zijn. Dat betekent dat de Thais weer zijn overgeleverd aan hun "echte politici'. Naar verwachting zullen de verkiezingen zondag een nek-aan-nek-race te zien geven tussen de oude pro-militaire politici de duivels en de democraten, de engelen. Door een wetswijziging is bepaald dat mensen die geen kandidaat zijn bij de verkiezingen deelnemen (zoals Suchinda in maart) geen premier kunnen worden; de leider van de parrtij die de partij die de meeste stemmen krijgt wordt regeringsleider.

Grootste engel is Chamlong Srimuang - overigens ook een ex-militair - die in mei met een hongerstaking de aanzet gaf tot de protesten tegen Suchinda. Chamlong, de vroegere gouverneur van Bangkok, is een politicus die tot nu toe een onberispelijke staat van dienst heeft en vooral in de hoofdstad grote populariteit geniet. Zijn Palang Dharma (Kracht van de Deugd) behaalde in maart vrijwel alle zetels in Bangkok, maar in totaal slechts 41 van de 360 zetels. Chamlong wil een radicale scheiding aanbrengen tussen leger en politiek.

Een van Chamlongs coalitiegenoten, maar zijn grote concurrent als het gaat om het premierschap, is Chavalit Yongchaiyut, wiens Nieuwe Aspiratie Partij (NAP) een half jaar geleden als grootste anti-militaire partij uit de bus kwam (44 zetels). Chavalit heeft - hoe kan het anders in Thailand - ook een militaire achtergrond, maar net als Chamlong staat hij bekend als een deugdzaam man. De NAP doet het goed in het arme noordoosten van het land. De derde engel is Chuan Leek Pai, die met zijn Democratische Partij goede zaken doet in het zuiden.

De voornaamste tegenstrever van de engelen is de Chart Pattana-partij, een nieuwe politieke formatie waartoe veel 'duivels' zich hebben gewend. Vooral leden van de nu opgeheven Samakkhi Tham en van de nog bestaande Chart Thai zijn in de nieuwe partij opgegaan. Deze twee pro-militaire partijen haalden in maart 153 zetels. De Chart Pattana wordt geleid door een oude bekende, de 72-jarige Chatichai Choonhavan, die tussen 1988 en 1991 premier was. Ex-generaal Chatichai werd in februari 1991 door Suchinda afgezet, zijn corruptie zou te ver zijn gegaan, zo zeiden de militairen toen. Destijds rezen er al vraagtekens over die lezing en leek het er eerder op dat de militairen en ex-militairen een onderlinge machtsstrijd voerden. Die indruk wordt nu bevestigd, Chatichai komt terug als aanvoerder van het pro-militaire blok.

Chatichai is zeker niet kansloos, in tegendeel, op het Thaise platteland heeft hij veel invloed en daar doet zich ook het oude patronagesysteem, nog het best gelden. De interim-regering heeft er alles aan gedaan de omkooppraktijken tegen te gaan en het lijkt er op dat de fraude minder zal zijn dan bij vorige verkiezingen, maar uitgebannen is hij zeker niet.