Duitsers moeten bezuinigen en hun looneisen matigen

BONN, 11 SEPT. Alleen als de Duitse overheden drastisch bezuinigen en de werknemers bereid zijn hun looneisen te matigen tot het verwachte inflatieniveau is er de komende jaren aan extra belastingverhogingen en verdere rentestijging te ontkomen. Deze waarschuwing hebben de ministers Waigel (CSU, financiën) en Möllemann (FDP, economische zaken) gisteren in de Bondsdag uitgesproken.

Tijdens de derde en laatste vergaderdag over de begroting '93 zei minister Möllemann dat de Westduitse economie stagneert terwijl de Oostduitse veel minder sterk groeit dan begin '92 werd verwacht (prognose toen: plus tien procent, in feite nu eerder de helft). De Westduitse economie dreigt door hoge loonkosten, hoge rente en groeiende staatsschuld haar concurrentiepositie te verspelen en bevindt zich nu, mede wegens de slechte internationale conjunctuur, in “een kritieke fase”. “Verder afglijden zou de Westduitse investeringen in Oost-Duitsland in gevaar brengen”, zei Möllemann, die belastingverhoging voor de financiering van opbouw van Oost-Duitsland “als laatste mogelijkheid” niet uitsluit. Hij ging daarmee verder dan zijn eigen partij of de meerderheid van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag wensen.

Waigel herhaalde dat er de komende jaren geen sprake mag zijn van een reële loonstijging. “Dat offer is voor iedereen aanmerkelijk kleiner dan hogere rente en een eventuele belastingverhoging”, bezwoer hij.

Details over het “solidariteits-pact” voor de opbouw van Oost-Duitsland dat kanselier Helmut Kohl heeft voorgesteld aan de SPD-top, werknemers, werkgevers en de Bundesbank, gaf Waigel niet. De plannen om het eerste overleg daarover al volgende week te houden zijn opgegeven. Naar het gisteren heette, moet dit overleg nu “vóór eind dit jaar” beginnen.

Want uit Kohls coalitie komen over de gewenste inhoud van dat pact nog steeds uiteenlopende geluiden. Minister Norbert Blüm (CDU, sociale zaken) bij voorbeeld liet gisteren horen dat daarin ook grotere fiscale offers van de vrije beroepen en andere hoge inkomens moeten worden gevraagd. In de CDU-fractie wordt nog steeds gestreden over de anderhalve week geleden door fractieleider Wolfgang Schäuble geopperde verplichte renteloze leningen voor hogere inkomens. Dat door de FDP en de CSU afgewezen idee werd geboren in een overleg in Leipzig tussen de fractietop en de 62 Oostduitse CDU-Bondsdagleden, die in de uit Mecklenburg afkomstige minister Günther Krause hun woordvoerder hebben. In een besloten vergadering van de CDU-fractie dreigde een meerderheid eerder deze week om het idee van Schäuble en Krause per stemming naar de prullenbak te verwijzen, naar het heet intervenieerde kanselier Kohl toen met een machtswoord en verdaagde het debat tot een later ogenblik.

De SPD en de eveneens intern verdeelde vakbonden hebben hun bereidheid om met Kohl en zijn coalitietop over een solidariteits-pact te spreken gisteren aan voorwaarden gebonden. Nadat SPD-voorzitter Engholm eergisteren al had gezegd dat hij geen behoefte had aan een “praatuurtje” in Kohls kanselarij en dat de coalitie meer helderheid over de financiële toestand moet geven (“ein Kassensturz”) en precieze voorstellen op tafel moet leggen over haar fiscale en inkomenspolitieke plannen, kwam SPD-Bondsdagspecialist Rudolf Dressler gisteren met nadere concrete eisen.

Die eisen zijn onder anderen: de regering moet afzien van de voorgenomen korting op geld voor opleidings- en werkverschaffingsprojecten in Oost-Duitsland; ze moet daar investeringen bevorderen door het principe dat eigendomsrechten op onroerend goed van vroegere (Westduitse) eigenaars vóór schadeloosstelling gaan om te keren, en ook overigens investeringen bevorderen door sterkere fiscale prikkels. Ook vraagt de SPD drastische wijziging van het “failliete” beleid van het Treuhand-instituut, dat volgens haar veel vaker moet proberen om vroegere DDR-staatsbedrijven met kapitaalhulp in leven te houden in plaats van ze te liquideren.

Net als de vakbweging wil de SPD verder een “eerlijker verdeling” van de kosten van de eenwording, dat wil zeggen: een grotere bijdrage van de hogere inkomens. De SPD, die hier pleit voor een extra fiscale heffing van tien procent voor een paar jaar, bracht de CDU gisteren via Dressler ook een plaagstoot toe door zich achter de eisen van de 62 Oostduitse CDU'ers (ondermeer die inzake de verplichte leningen) te stellen.

Binnen de vakbeweging wordt er intussen over getwist of CAO-offers kunnen worden gevraagd van Westduitse werknemers (in ruil voor ,vermogensaanwasdeling' bij voorbeeld) en of afgeweken kan worden van de afspraak dat de Oostduitse lonen eind '94 met de Westduitse gelijkgetrokken kunnen zijn. De IG Metall en de ÖTV zijn daar vierkant tegen, de IG Chemie (wier voorzitter Hermann Rappe Bondsdaglid voor de CDU is) is er op voorwaarden voor, de overkoepelende DGB heeft genuanceerd gereageerd.