De regering Gonzalez zal wankelen

MADRID, 11 SEPT. Het zou een hele generatie kosten om de schade te herstellen die door een Franse afwijzing van "Maastricht' ontstaat, zo liet de Spaanse premier Gonzalez onlangs tijdens een bijeenkomst in Straatsburg weten. De politieke generatie wier werk hij vermoedelijk in de eerste plaats in gedachten had, is die van het nog geen vijftig jaar oude wonderkind Gonzalez zelf.

In de tien jaar dat de socialisten nu over Spanje regeren is onder zijn leiding het ene na het andere punt uit het partijprogramma geschrapt en gevoederd aan het hongerige beest dat Europa heet. De verankering van Spanje in de EG is het “historische project” dat Gonzalez zich heeft voorgenomen te voltooien en waaraan hij desnoods al zijn oude idealen offert. Niet alleen blijft door de opname in de EG op democratische wijze de politieke stabiliteit gewaarborgd die Spanje voor Gonzalez' aantreden alleen maar onder absolute vorsten of dicatoren had gekend. Ook is het naar zijn stellige overtuiging de enige manier om op economisch gebied aansluiting te krijgen bij de rijkste landen van de wereld.

De premier is namelijk niet tevreden met een positie in de achterhoede van de Gemeenschap, in het gezelschap van het arme Ierland of de ongeneeslijke Grieken. Ook het chaotische Italië is hem eigenlijk te min. Hij zou het liefst in een paar jaar de modernisering voltooien waar filosofen en politieke denkers in Spanje al sinds het eind van de vorige eeuw om vragen en hij richt de blik daarom, net als zij, op Duitsland. Samen met de gezondste economiën van de Gemeenschap al in 1997 de economische en monetaire unie aangaan - die doelstelling heeft hij tot uitgangspunt van het regeringsbeleid gemaakt. "Maastricht' heeft hem een eindstreep gewezen en een stok om mee te zwaaien aangereikt.

De angst om die instrumenten te verliezen is in Madrid op dit moment groot. Veel ander gereedschap om het huidige regeringsbeleid te verdedigen is er namelijk niet meer. In de eerste jaren na Spanje's toetreding tot de EG groeide de economie in recordtempo, vooral dankzij enorme investeringen uit het buitenland. De instelling van een privatiseringsprogramma, het afbreken van tariefmuren, de ontmanteling van hele bedrijfstakken, hogere prijzen en een moordend hoge rente - al die ongemakken werden geaccepteerd omdat de winsten en de salarissen als nooit tevoren stegen. Europa werd algemeen met welvaart geassociëerd. In het afgelopen jaar is het economisch panorama echter ingrijpend gewijzigd. Ook in Spanje heeft de recessie toegeslagen. Fundamentele zwaktes van de Spaanse economie, zoals de geringe exportcapaciteit, komen nu bloot.

Minister Solchaga van financiën en economische zaken mag namens Gonzalez keer op keer uitleggen dat het allemaal nodig is om de aansluiting met Europa niet te missen en dat "Maastricht' nu eenmaal strenge eisen stelt aan het inflatiecijfer, de hoogte van de staatsschuld en het begrotingstekort. Als "Maastricht' niet doorgaat, ontkomt Gonzalez er dan niet aan Solchaga te vervangen door een bewindsman die wat meer Keynes en wat minder liberalisme in zijn programma doet.

Zelf kreeg de premier dit voorjaar al zijn eerste Europese teleurstelling te verwerken toen hij ervoer dat de afspraken die hij in Limburg over de zogenoemde "cohesie-fondsen' had gemaakt lang niet zo hard waren als hij had gehoopt. De fondsen die Madrid al volgend jaar dacht te kunnen aanboren, komen er voorlopig niet en als ze komen zullen ze waarschijnlijk veel kleiner zijn dan gehoopt. Gonzalez werd thuis nog net niet met Chamberlain vergeleken, maar hij leed wel gezichtsverlies.

Anders dan de Britse staatsman, heeft de Spaanse eerste minister vermoedelijk meer dan één politiek leven. Zijn terugkeer na een gevoelige nederlaag moet niet uitgesloten worden geacht. Hij wordt ervan verdacht ambities in de richting van de Europese Commissie te koesteren. Maar als een Frans "nee' een voortijdig einde maakt aan de carrière van Jacques Delors, zou het wel heel vreemd zijn als Gonzalez hem opvolgde. Nu al staat zijn partij op vijftien punten verlies in de opiniepeilingen. Zeggen de Fransen "ja' tegen Maastricht dan gaat het kabinet een moeilijk jaar tegemoet tot de verkiezingen van 1993. Zeggen ze "nee' dan moeten niet alleen de economische problemen nog altijd worden opgelost, maar ligt ook de geloofwaardigheid van de socialistische regering aan duigen. Geruïneerd door Europese ambities.

    • H.M. van den Brink