VN kunnen geen vuist maken; Uitbreiding mandaat VN omstreden door leden Veiligheidsraad

Sitting duck, lokeend, is de Engelse naam ervoor. Zo omschrijven de militairen-met-blauwe-helm die in Bosnië-Herzegovina deelnemen aan de vredesoperatie van de Verenigde Naties ("Unprofor') smalend hun heikele positie als schietschijf voor de ongeregelde milities die rondom Sarajevo hunstellingen betrokken houden.

Twee maanden geleden al vroeg generaal Lewis MacKenzie, de voorgaande bevelhebber van de VN-vredesmacht in Bosnië-Herzegovina, zich in onmacht af of hij zijn manschappen moest opdragen zich soms met een balpen te verdedigen. Een dergelijke situatie kan ook ontstaan op andere plaatsen waar VN-eenheden moeten toezien op een wapenstilstand, zoals in Somalië of Cambodja.

VN-eenheden zijn gewoonlijk lichtbewapend en beschikken gewoonlijk slechts over een gering aantal pantserwagens en geen mortieren of artillerie. Tegen zware beschietingen bieden die nauwelijks bescherming. Maanden van noodgedwongen inertie hebben de omstandigheden van de VN-troepen in Joegoslavië zo nagenoeg onhoudbaar gemaakt.

Acht weken en tien gedode "blauwhelmen' - vier Oekraïners, vier Italianen en twee Fransen - na MacKenzie's wanhopige verzuchting overweegt de Veiligheidsraad het mandaat voor Unprofor nu te versterken. Een uiterst beperkte geweldsinstructie staat effectief handelen van VN-troepen nog steeds in de weg en daar moet nu verandering in komen, zo blijkt ook uit de aarzeling waarmee de VN-operatie in Somalië van de grond komt. Maar enkele permanente leden van de V-raad zijn beducht voor het scheppen van een precedent.

Op een aanbod van Frankrijk om met bewapende verkenningshelikopters de omgeving van de luchthaven van Sarajevo te beveiligen is, op gezag van de Verenigde Staten, die een herhaling van Vietnam vrezen, niet ingegaan. De NAVO en de WEU kibbelen onderling en met de VS over het voor en tegen van een grotere inzet in het voormalige Joegoslavië. China en Rusland staan weifelend aan de zijlijn. Zij zijn tegen een escalatie van VN-ingrijpen. China heeft gedreigd de samenwerking in de Veiligheidsraad op te schorten uit wraak tegen voorgenomen Amerikaanse leveranties van 150 F-16 gevechtsvliegtuigen aan Taiwan.

Na het neerhalen van een Italiaans toestel boven door Kroaten beheerst grondgebied in Bosnië-Herzegovina heeft een terughoudende secretaris-generaal Boutros Ghali zich “in beginsel” bereid verklaard een beschermde luchtcorridor in te stellen. Dit betekent dat alle militaire vluchten boven Bosnië-Herzegovina van vliegtuigen die niet onder VN-commando staan, zouden moeten worden verboden. Dit kan leiden tot een conflict met de VS, die nu zelfstandig opereren in Joegoslavië, onder meer vanaf schepen in de Adriatische Zee.

Voordat de Veiligheidsraad hiertoe besluit wil Boutros Ghali eerst de bevindingen afwachten van beide co-voorzitters van het Geneefse vredesoverleg, Cyrus Vance en Lord David Owen. Beiden zijn voor beraad met alle betrokken partijen afgereisd naar Zagreb, Sarajevo en Belgrado. Owen komt vrijdag terug, terwijl Vance nog het weekeinde blijft, zodat hun conclusies niet voor begin volgende week beschikbaar zullen zijn in New York. VN-woordvoerder François Giuliani maande gisteren tot “enkele dagen” geduld.

Alle hulpvluchten op Sarajevo zijn tot nader order gestaakt, in afwachting van meer gedetailleerde maatregelen door de V-raad. Resolutie 770 van 13 augustus maakt reeds grotere bescherming van de VN-hulpoperaties mogelijk, maar over de inhoudelijke aspecten van die bescherming moet de secretaris-generaal eerst aan de V-raad berichten.

De VN hebben gisteren een voorlopige lijst bekend gemaakt met landen die bereid zijn mee te doen aan de VN-operatie in Somalië. Duitsland heeft voor het eerst te kennen gegeven militairen te willen inzetten, samen met Australie, Oostenrijk, België, Canada, Denemarken, Egypte, Nigeria, Zweden en Zwitserland. Boutros Ghali heeft gevraagd om 4.219 man, 719 meer dan tot nu toe zijn toegezegd. Deze aanvullende eenheid moet de verbindingen regelen. Een eerste contigent van 500 Pakistaanse manschappen komt zaterdag aan in Mogadishu.