"Ik baalde behoorlijk toen ik een herexamen kreeg'

Twee weken vakantie in Frankrijk. Meer zat er voor Laurens (17) dit jaar niet in.

Z'n familie bleef nog even in het zonnige zuiden, maar hij stapte op de trein en ging alleen naar huis. De rest van zijn vakantie heeft hij doorgebracht achter zijn schoolboeken. Met twee herexamens - een voor Grieks en een voor wiskunde - hadden de leraren van het Amsterdamse Vossiusgymnasium hem eigenlijk al gematst. Met drie vijven mag je volgens de regels niet naar de eindexamenklas. "Natuurlijk had ik daardoor een minder leuke vakantie, maar ik heb de kans met beide handen aangegrepen. Als ik niet gemotiveerd was geweest hadden ze me die herexamens niet gegeven.'

Iedere dag studeerde Laurens zo'n vier à vijf uur en drie keer in de week ging hij naar bijles. Toen hij twee jaar geleden een herexamen had was anderhalve dag intensieve studie voldoende, nu heeft hij wekenlang alles opzij gezet om alsnog in de zesde te komen. Niet weer die vijfde klas.

In de luwte vlak voor het begin van het nieuwe schooljaar, als de gangen verlaten zijn en er nog maar een enkele leraar rondloopt, is het de tijd van herexamens en taken. Wie een taak krijgt is bevorderd naar de volgende klas, op voorwaarde dat er nog een zwakke plek wordt weggewerkt. Bij een herexamen staat er duidelijk meer op het spel; met een onvoldoende is je kans verkeken en blijf je zitten.

Op het Alberdingk Thijm College in Hilversum is het aantal taken en herexamens de laatste jaren drastisch teruggeschroefd. Volgens conrector S. Schrijvers "lukt echt gedisciplineerd werken tijdens de zomervakantie toch niet'. Het bijspijkeren is nu verplaatst naar de "zomerschool', een periode van tien dagen voorafgaand aan de grote vakantie waarin leerlingen elke ochtend extra lessen volgen. De zomerschool wordt afgesloten met een proefwerk. Wie daar een onvoldoende voor haalt, blijft in principe zitten. Niet meer dan een paar leerlingen krijgen dan nog een extra kans. "Soms hebben ze thuis veel problemen gehad, in andere gevallen wil je de druk een beetje verhogen en ze laten zien dat het een serieuze zaak is', zegt Schrijvers. "Je hoopt dat ze daardoor een betere start hebben, maar het garandeert niets is mijn ervaring.'

Aan het eind van de dinsdagmiddag is het in de kamer van de conrector een instuif van leerlingen die hun taken komen inleveren of ter plekke een her doen. De sfeer is ontspannen. Dennis (15) zit aan zijn herexamen wiskunde, maar vindt het geen enkel probleem om even in een lokaal verderop te gaan zitten. Daarna moet hij ook nog scheikunde doen. Haalt hij het, dan kan hij naar vier MAVO.

"Ik baalde behoorlijk toen ik hoorde dat ik twee herexamens had, want ik dacht dat ik wel over was', zegt hij. Toch heeft het zijn vakantie nauwelijks beïnvloed. "De laatste week heb ik elke dag zitten werken, en daarvoor af en toe een beetje.' Bovendien, het afgelopen schooljaar heeft hij zoveel vrije tijd gehad. Huiswerk maken was vaak niet meer dan "even snel doorkijken'. Dat hij nu wat extra's heeft moeten doen, vindt hij niet echt onrechtvaardig.

Dan komt Alexander (15) binnen, rode krullen met daaronder een heftig verongelijkte blik. Op de vraag of hij de klus heeft geklaard, mompelt hij bokkig dat hij de laatste dagen heus wel iets heeft gedaan. Met een blaadje vol sommen wordt hij naar een leeg lokaal gestuurd. "Ik kom zo kijken hoe het gaat', roept conrector Schrijvers hem opgewekt na. Haar goede humeur krijgt Alexander niet stuk. "Die jongen moet gewoon naar vier MAVO', zegt ze als Alexander de gang opsloft, "hij is al eens blijven zitten.'

Helemaal afgeschaft

Op veel scholen voor voortgezet onderwijs zijn de taken en herexamens helemaal afgeschaft. Reden: vakantie is vakantie en dan moet je kinderen niet met schoolwerk lastig vallen en in onzekerheid laten of ze over zijn. Op sommige scholen worden om die reden de taken en herexamens aan het begin van de vakantie afgewerkt. Ook op het Hervormd Lyceum Zuid in Amsterdam probeert men de herkansingen zoveel mogelijk voor de zomervakantie af te handelen.

Toch laat ook conrector Van Woensel Kooy een lijstje zien waar een twaalftal namen op staat. Deze leerlingen lopen nu door het nog stille schoolgebouw. Zoals Bence (17), die voor de tweede keer is blijven zitten in vier VWO en nu naar vijf HAVO gaat. Een vriendelijk aanbod van de school, dat moet hij toegeven, want formeel zou hij naar vier HAVO moeten.

Voor bijna alle vakken moest Bence wel iets bijspijkeren om op HAVO-schema te raken. Daarvoor heeft hij de laatste anderhalve week ongeveer tien uur per dag gewerkt. "Ik verafschuw leren', zegt hij met een brede, innemende grijns op zijn gezicht. Op de een of andere manier kan hij nooit in het ritme van het dagelijkse huiswerk maken terecht komen, legt hij uit. "Alleen voor proefwerken leer ik. Maar dan ook voor een tien. De eerste jaren ging dat nog makkelijk, maar als je in de vierde komt gaat het mis.'

Even verderop loop ik David (18) tegen het lijf, die een herexamen Wiskunde A moet doen. "Ik heb absoluut geen leuke vakantie gehad', gooit hij er meteen uit. "Nergens naar toe geweest en ik ben ook nog voor m'n rijbewijs gezakt.'

Het herexamen lag als een zware steen op zijn maag, temeer daar hij het eigenlijk onrechtvaardig vond. "Het ging om tweetiende punt', zegt hij misnoegd, "en dat terwijl ik in de loop van het jaar twaalf punten vooruit was gegaan.' Hij denkt dat het te maken heeft met zijn slechte reputatie op school. "Ik kom vaak te laat en dan moet ik een maand lang om acht uur komen. Maar dat houd ik dan niet vol.' Hij rookt de ene sigaret na de andere. "Om rustig te blijven, want de laatste week heb ik echt zitten stressen.'

En hoe is het met Laurens afgelopen? Als ik hem aan de telefoon krijg klinkt hij weinig opgewekt. "Ik ben voor wiskunde gezakt.' Toch weer opnieuw de vijfde. Zonde van z'n vakantie? "Ach, als ik die herexamens niet had gedaan had ik ook spijt gehad.'