Afzegging stelt Japan zwaar teleur

TOKIO, 10 SEPT. Geschokt en diep teleurgesteld, zo reageerde afgelopen nacht de Japanse regering op het telefoontje van Ruslands president, Boris Jeltsin, dat hij het staatsbezoek afzegde.

Om ongeveer negen uur gisteravond, terwijl hij dineerde met zakenlieden, ontving premier Kiichi Miyazawa een spoedbericht van het Russische ministerie van buitenlandse zaken in Moskou. Hij zou om ongeveer half elf worden gebeld door de Russische president. Miyazawa vertrok meteen naar zijn residentie. Om 23.03 uur ging de telefoon, Jeltsin aan de lijn. Hij kwam niet, hij moest het bezoek uitstellen wegens politieke problemen thuis, maar hij had niets tegen Japan. Hij herhaalde het laatste een aantal malen en vroeg om begrip van de Japanse regering. Een diep teleurgestelde Miyazawa legde om 23.37 uur de hoorn op de haak. Aldus kort na middernacht de lezing van eerste kabinetssecretaris, Koichi Kato.

Voor het ministerie van buitenlandse zaken in Tokio kwam de afzegging als een schok. Minister Michio Watanabe van buitenlandse zaken was vorige week nog in Moskou geweest om het bezoek voor te bereiden. Hij had er naar eigen zeggen stevige woorden gewisseld met Jeltsin over de noordelijke eilanden, door Rusland steevast de Koerillen genoemd, die Stalin na Japans capitulatie nog gauw even bezette.

Japan wil de eilanden terug. Zo niet, dan ook geen bilaterale Japanse miljardenhulp. Politiek en economie worden door ons niet gescheiden, zo luidt het standpunt van Japan. Het territoriale geschil met Rusland staat nog steeds een vredesverdrag tussen beide landen in de weg en bijgevolg de normalisering van hun economische betrekkingen. Japanse ondernemingen investeren amper in Rusland, Tokio moedigt hen ook niet aan.

Japan betaalt, met tegenzin, wel mee aan de 24 miljard dollar multilaterale steun voor het GOS in het kader van het IMF, waartoe de G-7 op aandringen van Amerika en Duitsland besloot. Japan werd voor een voldongen feit gesteld. Japan is zelfs de grootste donor.

Watanabe zei afgelopen nacht dat hij verwachtte dat het bezoek een aantal maanden wordt opgeschoven. Maar volgens de Japanse media is er geen nieuwe afspraak gemaakt en heeft de Japanse premier de Russische president ook niet gevraagd een nieuwe tijdstip te noemen.

Afgelopen zondag zei Jeltsin in een vraaggesprek voor de televisie dat Japan niet moest verwachten dat tijdens zijn bezoek het territoriale geschil zou worden opgelost. Hij zinspeelde wel op een versnelde demilitarisering van de eilanden en zei met veertien voorstellen naar Tokio te komen om het geschil op te lossen. “Het probleem is alleen: welke te kiezen”, aldus Jeltsin. Hij herhaalde dat Japan de oplossing van het geschil niet tot voorwaarde moet maken voor financiële hulp. “Dat is niet eerlijk, de twee zaken moeten gescheiden worden.” Hij riep Japanse ondernemers op te investeren in Rusland omdat ze anders op achterstand kwamen bij Westerse investeerders. Hij stelde voor dat ze een weg zouden aanleggen van Vladisvostok naar Moskou of uranium en plutonium zouden kopen, afkomstig van Ruslands ontmantelde atoomraketten, voor vreedzaam gebruik.

Japan heeft zijn standpunt over de eilanden weliswaar verzacht. Het stemt er mee in dat Rusland het feitelijke bestuur nog een tijdje houdt, mits het maar afziet van zijn soevereiniteit over het gebied, dat rijk is aan viswater en fungeert als strategische radarpost voor de Russische strijdkrachten in de Pacific.

    • Paul Friese