"Moord, foltering, willekeur en onderdrukking' Amnesty hekelt leger Oeganda; Afranselen met zwepen is in detentie routine

Het Oegandese leger maakt zich regelmatig schuldig aan massamoorden op zowel gevangen rebellen - of vermeende rebellen - als ongewapende burgers. Het leger treedt op alsof het boven de wet staat, het arresteert willekeurig burgers, die worden gefolterd en in veel gevallen vermoord. Dat heeft Amnesty International vandaag gezegd in een speciaal rapport over de situatie van de rechten van de mens in Oeganda.

Oeganda is niet vaak in het nieuws. En al te makkelijk wordt in zo'n geval geconcludeerd dat geen nieuws goed nieuws is en dat de zaken in Oeganda zich derhalve naar wens ontwikkelen.

In het rapport over de situatie van de rechten van de mens komt Amnesty tot een geheel andere conclusie: voor 1986, toen de Nationale Verzetsbeweging (NRM) van Yoweri Museveni aan de macht kwam, waren schendingen van de mensenrechten endemisch en was moord en foltering routine. Nu, zes jaar later, is de toestand op sommige punten verbeterd, maar te weinig om te concluderen dat schendingen van de mensenrechten niet langer endemisch en dat moord en marteling niet langer routine zijn.

Volgens het rapport heeft de regering van Yoweri Museveni een aantal in 1986 gedane beloften ingelost. De gevangenissen zijn opengegaan, er is actie ondernomen om de corruptie en vooral willekeur waarmee onschuldigen werden gedood te beëindigen en Oeganda heeft een reeks internationale verdragen over schendingen van de mensenrechten ondertekend en geratificeerd. Zeker veertig soldaten die zich aan grove schendingen van de mensenrechten schuldig hebben gemaakt, zijn geëxecuteerd.

Maar mensenrechten worden echter nog steeds op grote schaal geschonden, aldus Amnesty, en de regering van Museveni onderneemt daar te weinig tegen. De mensenrechten worden vooral geschonden in het noorden en oosten van Oeganda, waar diverse rebellenbewegingen de regering bestrijden. In het kader van die strijd worden nog steeds op grote schaal mensen vermoord en gemarteld, aldus Amnesty, niet alleen door de rebellen, maar ook door het regeringsleger. In veel gevallen gaat het om onschuldige burgers. Er vinden executies plaats zonder vorm van proces, ook nu nog: in het rapport somt Amnesty een reeks gevallen op waarin vorig en dit jaar tientallen mensen door het leger of door paramilitaire eenheden van de regering zijn doodgeschoten of met machetes zijn doodgehakt. “Onder de slachtoffers zijn kinderen en hele gezinen. Mensen zijn in hun woningen levend verbrand; anderen zijn gestikt in overvolle cellen; weer anderen zijn doodgeschoten of doodgeslagen.” Slechts in uitzonderingsgevallen zijn betrokken officieren aangehouden. “Er bestaat een consistent patroon van executies zonder proces door soldaten sinds de NRM aan de macht kwam. Onder de salchtoffers zijn gevangenen en onbewapende burgers die niet aan de strijd hebben deelgenomen. Het is duidelijk dat het opperbevel heeft nagelaten afdoend en doeltreffend in actie te komen om hieraan een eind te maken”, aldus Amnesty.

De Oegandese overheid wordt in het rapport ook gehekeld wegens willekeurige en onwettige aanhoudingen, langdurige opsluiting zonder bewijs of aanklacht, oneerlijke processen en foltering en mishandeling van gevangenen, zowel van politieke tegenstanders als van criminelen, en haar onwil om misstanden te onderzoeken en de schuldigen te bestraffen. De afranseling met zwepen is routine in de Oegandese gevangenissen. Amnesty hekelt in het rapport ook de onderdrukking van de politieke oppositie; er zitten zeker 185 Oegandezen gevangen op de beschuldiging van verraad, een beschuldiging die veel tegen politieke tegenstanders wordt gebruikt.