Bouwplannen Amsterdam geëxposeerd

Bouwen voor cultuur, Arcam Galerie, Waterlooplein 211, Amsterdam, t/m 10 okt, di t/m za 13-17u.

Cultureel Amsterdam gaat ingrijpend van gezicht veranderen. In Galerie Arcam, de piepkleine en dus efficiënt ingerichte ruimte van Stichting Arcam (Architectuur Centrum Amsterdam), worden onder de titel "Bouwen voor cultuur' de bouw- of verhuisplannen geïnventariseerd van 21 instellingen. Sommige zijn al bijna voltooid, andere zullen ongetwijfeld nooit worden uitgevoerd, maar het geheel is een animerende manifestatie van creatieve onrust.

Katalysator van dit alles, hoe ongewis ook, zijn de IJ-oevers. Samen met het Museumplein vormen die de twee belangrijkste toekomstige culturele vestigingsplaatsen. Filmgigant Cannon heeft belangstelling voor de bouw van een groot bioscoopcomplex aan de IJ-oevers, hoewel dat afhangt van de plannen van concurrent Warner op het Buikslotermeerplein in Noord. Filmhuis Rialto heeft voorgesteld hier een nieuwe instelling, inclusief vijf zalen, voor de kunstzinnige film te vestigen onder de naam de Stichting Nationaal Filmtheater Amsterdam. Mogelijk verhuist de Openbare Bibliotheek naar de IJ-oevers. Eind dit jaar zal de Italiaanse architect Renzo Piano zijn ontwerp voor een Science Museum presenteren; voorlopig wordt het museum hier 'gevisualiseerd' met behulp van een stukje doucheslang en een elektronisch circuitbord.

Nieuw is het voorstel van Mojo, organisator van popconcerten, om aan de IJ-oevers een "zwarte doos' - nu al bijgenaamd de "rock-dok' - te laten bouwen naar een ontwerp van Frits van Dongen. Herman Hertzberger heeft weliswaar al een plan getekend voor De IJsbreker, maar dat kan zowel naar de IJ-oevers als naar het Museumplein. Op de plattegrond aan het begin van de expositie wordt de IJsbreker weergegeven als een drijvende luchtballon die overal in de stad zou kunnen landen.

Over het Museumplein heerst al jaren onzekerheid, maar ook hier komt er schot in de zaak. Vanmiddag wordt bekendgemaakt wie het stedebouwkundige ontwerp voor het vernieuwde plein gaat maken. Het zal hoe dan ook van karakter veranderen als het Rijksmuseum zich inderdaad "omdraait' en de hoofdingang wordt verplaatst naar het plein. Het Van Gogh Museum is bereid zijn uitbreiding door de Japanse architect Kurokawa aan te passen zodra bekend is hoe het plein eruit komt te zien. De restauratie van het Concertgebouw nadert zijn voltooiing. De Stichting Popmuziek Nederland heeft haar oog laten vallen op het voormalige rioleringsgemaal aan de Ruysdaelkade. En dan is er nog de uitbreiding van het Stedelijk, waar de scheidende directeur Beeren naar verluidt drie ton heeft mogen besteden aan een prijsvraag onder vier architecten (Quist, Koolhaas, Weeber en de Amerikaan Venturi). Het staat echter zo goed als vast dat de keuze van een architect aan zijn opvolger wordt overgelaten.

De overige plannen liggen als confetti over de (binnen)stad verspreid. Sommige worden al uitgevoerd, zoals de vervanging van het toneelhuis van Carré en de verhuizing van Ateliers '63 uit Haarlem naar het oude gebouw van de Rijksacademie. Andere zijn zo goed als zeker, bijvoorbeeld de uitbreiding van het Anne Frank Huis door Benthem Crouwel: die kan beginnen als er voor de ernaast wonende studenten vervangende huisvesting is gevonden. Tot de plannen behoren een nieuwe bestemming van Fodor tot Vormgevingsinstituut, van de Waag tot milieumuseum en van het oude Rijksgeneesmiddelenmagazijn aan de Sarphatistraat tot een internationaal kunstenaarscentrum Stichting 110 - als achitect Koen van Velsen en de gemeente het tenminste eens kunnen worden over de hoogte.

Voor het Leidseplein ontwierp Kees Spanjers op eigen initiatief een "binnenstraat' met zes zalen tussen de Leidsekade en de Marnixstraat; ook de Melkweg werkt aan uitbreidingsplannen. Architect Mart van Schijndel heeft een plan getekend voor verbouwing van de voormalige Westergasfabriek tot theater, hoewel het nog maar de vraag is of Toneelgroep Amsterdam de binnenstad uit wil. De kansen lijken echter klein voor Via Europa, een dromerig plan van Floris Guntenaar voor een mobiele theaterboulevard die alle Europese hoofdsteden zou afreizen.

In de zes jaar dat Arcam nu bestaat heeft initiator Maarten Kloos deze stichting weten uit te bouwen tot een architectuurinstituut in het klein. Kloos houdt de actualiteit en de politiek nauwlettend in de gaten en koppelt daaraan exposities, publikaties en publieke discussies. "Bouwen voor cultuur' is een goed voorbeeld van de manier waarop Arcam losstaande feiten overzichtelijk bij elkaar brengt en daarmee de aandacht op brede ontwikkelingen vestigt. Goed idee, slecht idee? Mooi, lelijk? De bezoeker moet dat zelf uitmaken, hij is nu in ieder geval op de hoogte van de bouw- en verhuisplannen van cultureel Amsterdam. De vraag is of de gemeente bij machte zal zijn hier een helder politiek antwoord op te geven.

In De Balie wordt op 4 okt. om 14.30u een discussie gehouden over deze plannen en de gemeentelijke cultuurpolitiek. Op vrijdag 11 sept. om 16.30 organiseert Arcam in de Beurs van Berlage een forumgesprek over Berlage en het Amsterdamse monumentenbeleid.