VS trachten pijn van levering F-16's in China te verzachten

PEKING, 7 SEPT. De Amerikaanse assistent-minister van buitenlandse zaken voor Oostaziatische Zaken William Clark heeft vandaag in Peking het besluit "toegelicht' van president Bush om Taiwan 150 gevechtsvliegtuigen van het type F-16 te leveren. De Chinezen weigeren elk commentaar op zijn komst. De Amerikaanse ambassade heeft verklaard dat Clark is ontvangen door vice-minister van buitenlandse zaken Liu Huaqiu en de directeur van de afdeling Amerika van het ministerie. Hij heeft de pers niet te woord gestaan en evenmin een verklaring laten uitgeven.

China heeft wel duidelijk gemaakt dat het zijn handelsgeschillen met de VS niet wil laten beïnvloeden door de F-16-affaire. Zaterdag is de Chinese vice-minister van buitenlandse economische betrekkingen en handel Tong Zhiguang naar de Verenigde Staten vertrokken voor twee conferenties over Chinees-Amerikaanse economische samenwerking in Oklahoma en Dallas. Tong was de belangrijkste Chinese onderhandelaar in eerdere mislukte handelsbesprekingen in augustus over grotere toegang voor Amerikaanse producten tot de Chinese markt. Als China voor 10 oktober geen concessies doet en het enorme Amerikaanse handelstekort van naar schatting 15 miljard dollar dit jaar niet wordt gereduceerd, zullen de VS daarna hoge tarieven opleggen op Chinese exporten naar de VS, wat China 5 miljard dollar zou kunnen kosten.

Volgens diplomatieke en andere politieke waarnemers in Peking lag het voor de hand dat Clark geen begrip zou vinden voor de sombere vooruitzichten van Bush om de verkiezingen in november te winnen. Een Amerikaan die werkzaam is in de wapenhandel meende dat Clark de Chinezen heeft medegedeeld dat Bush in geval van herverkiezing de militaire contacten op hoog niveau en de leveranties van Amerikaanse hoge defensie-technologie aan China zou hervatten. Deze werden afgebroken als gevolg van de militaire onderdrukking van de studentenprotesten in 1989 zijn de belangrijkste sanctie.

Juist vanwege die sanctie heeft China zijn militaire relaties met Rusland hervat, die resulteerden in de aankoop van 24 Su-27 jagers. Volgens een diplomaat is de Amerikaanse redenering dat als de Chinese leiders Bush verder in verlegenheid brengen met repressailles hem dat nog meer stemmen zou kunnen kosten en een overwinning van Clinton waarschijnlijker maken. Dat zou nog nadeliger voor China zijn omdat de Democraten de mensenrechten tot allesdominerend element in hun China-beleid zullen maken.

De mogelijkheden voor Chinese repressailles zijn beperkt, maar zij zijn er wel. China zou bijvoorbeeld de aankoop van Boeing-vliegtuigen kunnen stopzetten, maar dat zou het Amerikaanse handelstekort nog verder opvoeren en het risico van massieve vergelding vergroten. China heeft de aankoop van twaalf Airbus-vliegtuigen in Frankrijk al uitgesteld zolang de Fransen geen uitsluitsel geven over hun voorgenomen Mirage-leverantie aan Taiwan.

Verdere Chinese vergeldingsmogelijkheden zijn openlijke en/of geheime wapen- en nucleaire leveranties aan landen als Syrie, Pakistan, Iran, Algerije, Noord-Korea en Birma. Het Amerikaanse argument dat China het non-proliferatie verdrag heeft getekend en zich daaraan heeft te houden is op losse schroeven komen te staan, nu Amerika zelf een moeizaam bereikt akkoord met China in 1982 inzake geleidelijke kwalitatieve en kwantitatieve vermindering van wapenleveranties aan Taiwan met de F-16-order negeert.

Het Volksdagblad van vandaag wijdt onder de kop "De rechtsfilosofie van het eten van zijn eigen woorden' een uitvoerig commentaar aan de volkenrechtelijke aspecten van het gedrag van Bush. Het veegt de vloer aan met de Amerikaanse "uitvlucht' dat het communiqué van 17 augustus 1982 - waarin de VS plechtig beloven de wapenleveranties aan Taiwan te verminderen en uiteindelijk stop te zetten - geen internationale rechtsgeldigheid heeft omdat het in belangrijkheid moet wijken voor de "Taiwan Relations Act'.

Deze initiatief-wet van het Congres van april 1979 beloofde Amerikaanse interventie in geval van "niet-vreedzaam' Chinees optreden tegenover Taiwan en schreef daartoe wapenleveranties voor. Deze wet is echter juist een pure binnenlandse aangelegenheid van de VS in tegenstelling tot het communiqué, dat volgens de Weense Conventie inzake het Verdragsrecht van 1969 verdragsstatus heeft. Het communiqué werd na een explosieve krachtmeting van ruim anderhalf jaar overeengekomen om de effecten van de Taiwan Relations Act en de aanvankelijke harde pro-Taiwanese houding van de toenmalige president Reagan teniet te doen. Overmorgen zal president Hashemi Rafsanjani van Iran een staatsbezoek aan China brengen. Het zal China's eerste gelegenheid zijn om zich met zijn eigen soort vrienden te bezinnen op vergeldingsmaatregelen, zowel openlijk als in het geheim.

    • Willem van Kemenade