Onzekerheid op valutamarkten zorgt voor crisisachtige sfeer op financiële top; Duitsland in Bath in beklaagdenbank

BATH, 7 SEPT. Zelden hebben de EG-ministers van financiën onder zulk een crisisachtig gesternte vergaderd als afgelopen weekeinde in het Britse Bath. Al direct bij aankomst en zelfs nog tijdens het officiële diner van vrijdagavond werden de Europese bewindslieden en centrale-bankpresidenten geconfronteerd met slecht nieuws van de valutamarkten. De dollar zakte onder invloed van tegenvallende Amerikaanse economische cijfers en een renteverlaging door de Federal Reserve Board verder weg, wat het Europees Monetair Stelsel (EMS) nog meer onder druk zette.

Vooral de Italiaanse minister en bankpresident keken somber, want zij moesten vrijdag voor de tweede keer in korte tijd de rente fors verhogen om de zwakke lire te beschermen. De Britse minister van financiën, Norman Lamont, had een dag eerder een lening in vreemde valuta van ruim 7 miljard pond aangekondigd, waarmee op de valutamarkt kan worden geïntervenieerd om de Britse munt binnen de toegestane marge van het EMS te houden. Zonder deze stap was een renteverhoging waarschijnlijk onvermijdelijk geweest.

Lamont, fungerend EG-voorzitter, moest de agenda zaterdagochtend al direct omgooien. Bewindslieden en bankpresidenten bleken bar weinig behoefte te hebben aan een discussie over de handelsbesprekingen in het kader van de GATT en de voorgenomen uitbreiding van de EG. Zeker niet na een inleidende uiteenzetting van de vice-voorzitter van de Europese Commissie, Henning Christophersen, over somberder vooruitzichten voor groei en werkgelegenheid in de EG.

De discussie concentreerde zich op het financiële en monetaire beleid van Duitsland. Ofschoon Lamont in een toelichting na afloop het woord "kritiek' niet in de mond wenste te nemen, moeten de Duitse minister van financiën, Theo Waigel, en Bundesbankpresident Helmut Schlesinger behoorlijk onder vuur hebben gelegen. Een Deens delegatielid had het zelfs over “kolossale druk” op de Duitsers om de rente te verlagen. Waigel zelf sprak na afloop van een “intensieve en realistische” discussie. Maar hij beet tegelijk van zich af met de opmerking dat Duitsland zich “door niemand in de beklaagdenbank laat zetten”.

Net als twee maanden geleden tijdens de economische top (G-7) in München hielden de Duitsers hun partners voor dat zij door de bestedingsimpuls, die van de Duitse hereniging is uitgegaan, al een bijdrage aan herstel van de wereldeconomie hebben geleverd. De andere EG-landen gaven, zo beaamde ook Lamont, niettemin uiting aan hun zorg dat de kosten voor de Duitse eenheid de rente voor lange tijd hoog houden, waardoor Europa in een recessie dreigt te worden gesleept. Door de ankerfunctie van de D-mark in het EMS kan de rente elders immers alleen omlaag als eerst de rentevoet in Duitsland zakt.

Volgens Bundesbankpresident Schlesinger was bij de andere landen nog “niet goed overgekomen” dat de jongste Duitse discontoverhoging van 15 juli een binnenlands doel had. Door de lombardrente buiten schot te laten was immers de geldmarktrente niet verhoogd, terwijl de lange rente al weer op het oude peil is. “Dus van ons uit gezien is er geen rentewerking op de geldmarkt geweest”, aldus Schlesinger. Die uitleg moet de EG-partners niet bijster tevreden hebben gestemd, evenmin als de geruststelling van Waigel dat de Duitse regering consequent doorgaat met het herstel van het budgettaire evenwicht. De andere EG-bewindslieden en bankpresidenten vonden het nodig in de slotverklaring vast te leggen dat de Bundesbank onder de huidige omstandigheden niet de intentie heeft de rente te verhogen.

Of daarmee ook een door velen gewenste renteverlaging in het verschiet ligt? Alle ministers en bankpresidenten onderschreven in de slotverklaring dat “elke gelegenheid” daartoe moet worden benut. Minister Wim Kok noemde het “belangrijk” dat dus ook de Bundesbank zich in Bath hiervoor uitsprak. Maar Bundesbankpresident Schlesinger waarschuwde dat eerst prijsstabiliteit en beperking van de geldgroei nodig zijn alvorens de rente omlaag kan. En minister Waigel voegde er veelbetekenend aan toe dat “een renteverlaging niet kan worden gedecreteerd, maar moet worden verdiend”. Met andere woorden, de Duitsers zullen zelf wel bepalen of, en zo ja wanneer de rente wordt verlaagd.

Het Franse referendum op 20 september over het EG-verdrag van Maastricht wierp in Bath zijn schaduw vooruit. Een "non' zal het EMS onder extreme druk plaatsen, omdat de markt dan alle vertrouwen in monetaire stabiliteit verliest. De ministers en bankpresidenten bevestigden daarom in de slotverklaring dat er geen herschikking van de EG-munten komt. Maar of zo'n herschikking werkelijk kan uitblijven, is zeer de vraag. Minister Kok liet zich ontvallen dat “bij nieuwe feiten de verklaringen elkaar snel kunnen opvolgen”.

Zijn Britse collega Lamont was het meest categorisch in zijn uitsluiting van een devaluatie van het pond. Hij heeft door alle eerdere verklaringen feitelijk zijn hele politieke prestige ervoor op het spel gezet. Als de bij elkaar geleende "oorlogskas' door alle interventies onverhoopt uitgeput zou raken, verhoogt hij nog liever de rente.

Bundesbankpresident Schlesinger was, opvallend genoeg, veel minder duidelijk. Hij stelde althans vast dat sinds de laatste herschikking in 1987 de prijs- en kostenverhoudingen in de EG-landen uit elkaar zijn gegroeid, daarmee voedsel gevend aan eerder geopperde speculaties dat Duitsland wel voor een revaluatie van de D-mark zou voelen.

Ook na een Frans "oui' blijven er nog veel onzekerheden die de valutamarkten kunnen verstoren. In Groot-Brittannië groeit zowel onder Conservatieven als Labour het verzet tegen "Maastricht'. Minister Lamont krijgt steeds vaker het verwijt dat hij zich meer bekommert om de stabiliteit van het Europese geldstelsel dan de stagnerende Britse economie.

En dan is er nog de zwakke dollar. Bij een nieuwe verlaging van de Amerikaanse rente zal de vlucht in de D-mark weer toenemen, waardoor de zwakkere Europese munten onder druk komen. Minister Lamont zei een versterking van de dollar te verwachten, maar hij had hiervoor geen enkel argument. Minister Kok gaf ronduit toe dat men zich weinig illusies moet maken. Volgens hem is de kans klein dat de VS vóór de presidentsverkiezingen in november iets aan de dollarkoers zullen doen.

De ministers en bankpresidenten konden afgelopen weekeinde slechts de hoop uitspreken dat de markten gunstig zullen reageren op de resultaten van hun bijeenkomst. Tijdens een toeristisch uitstapje in Bath, gelegen onder de rook van Bristol, brachten ze zondag met hun eega's nog even een bezoek aan een oud Romeins warmwaterbad. Het moet een welkome afwisseling zijn geweest. Want de Europese financiële "topdogs' kunnen op elk moment weer een koude douche over zich heenkrijgen.