Om de cohesie

Minister Pronk voor ontwikkelingssamenwerking geeft in zijn vraaggesprek met Willebrord Nieuwenhuis (in deze krant van 5 september) een interessant overzicht van de toestand in de wereld, zoals een minister met deze portefeuille betaamt. Hij laat zich ook een opmerking ontvallen over de toestand in Nederland, niet minder interessant en nog meer de nieuwsgierigheid prikkelend omdat hij per slot van rekening ook een belangrijk lid van de PvdA is. Hij heeft vertrouwen in de kansen van zijn partij bij de volgende verkiezingen. “Oogsten is een term die ik van mij afwerp maar we investeren nu meer in de cohesie van de samenleving”, aldus de minister. “Daarbij komen de vraagstukken als sociale vernieuwing, de positie van de minderheden, asielzoekers en het milieu meer inhoudelijk aan de orde. Ook de cohesie in het kabinet is gegroeid.”

Ik begrijp daar niets van. Ik wil niet onbeleefd zijn tegen de bewindsman die het beleid waarvoor hij is aangesteld voor de lezers heeft uitgelegd, je kunt je gasten geen schrobbering geven nadat je hun wijsheid hebt verspreid, maar toch: wat is "investeren in de cohesie van de samenleving'? Waar ontbreekt het aan deze cohesie en wat precies moet er worden geïnvesteerd zodat het gebrek wordt verholpen? Je komt het niet te weten, ook al niet, natuurlijk, omdat de cohesie in de samenleving niet het onderwerp van het vraaggesprek was. De toelichting die de minister laat volgen verheldert het vraagstuk van de investeringen in de cohesie niet. Daarom hadden we die opmerking gemakkelijk kunnen missen zonder dat aan de rest afbreuk was gedaan. Minister Pronk is niet de enige politicus die op zo'n manier laat merken dat hij iets belangrijks met het algemeen belang van plan is zonder zich nader te verklaren. Vaak is hij zelfs een uitzondering omdat hij niet bang is voor de concrete duidelijkheid die de cohesie of de schijn van cohesie, bijvoorbeeld in het kabinet, meer kwaad dan goed doet. Ik gebruik die paar zinnen alleen als voorbeeld voor de manier waarop Nederlandse politici zich soms uitdrukken: in gewichtige flauwekul. Je kunt je niet voorstellen dat de elite der partijen zich daaraan schuldig zou willen maken, maar de indruk wekken ze in ieder geval vaak wel.

Als iemand mij zou vragen waar het aan cohesie in de samenleving ontbreekt, zou ik, als gebruiker van onze staat, als consument van de politiek wel een paar antwoorden weten. Toevallig stapte ik, niet op de hoogte van de voetbalcompetitie, in een tram met supporters die op weg was naar Ajax. De tweede keer dit jaar. De voetballiefhebbers begonnen meteen tegelijk te springen zodat het ding op en neer veerde alsof het door kuilen reed. Daarbij dronken ze bier, vernielden een paar lampen, bekrasten de ruiten en riepen in spreekkoor: “Joden!” Het heeft de Spoorwegpolitie een paar maanden gekost degenen te vinden die een hele trein hadden afgebroken, waarna een officier van justitie het delict te ingewikkeld vond om aan te pakken. Als mij zou worden gevraagd waar een duidelijk gebrek aan cohesie in de samenleving wordt gedemonstreerd, zou ik zeggen: in voetbaltrams en in voetbaltreinen.

Ook zaterdag stond in deze krant het tweede deel van een aanval op het Hilversumse bestel, door Marc Chavannes. Ik bewonder de moed van de schrijver. Hilversum is het onneembare bolwerk van nationale onbenulligheid dat in de loop der jaren onder alle aanvallen steeds sterker is geworden, en nu de positie nadert waarin het zich het monopolie van de populaire volksopvoeding zal hebben verworven. Zou iemand me vragen op welk gebied er dagelijks in de cohesie van de samenleving met alle kracht wordt geïnvesteerd, hoewel niet volgens de bedoelingen die door onze grote politieke partijen worden beleden, dan hoefde ik er niet lang over na te denken.

Zondagavond vertoonde de VPRO een adembenemende documentaire over de Dienst Herhuisvesting: de strijd aan de loketten, het gevecht van wanhopige zoekers tegen het perfectionisme tot op de millimeter van de bureaucratie, de fatsoenlijke ambtenaren die met engelengeduld uitleggen dat ze niet anders kunnen, kortom, een vol uur demonstratie van waar er in de cohesie van de samenleving moet worden geïnvesteerd om "de kwaliteit van het bestaan' wat te verbeteren.

Ik noem een paar voorbeelden die ik toevallig in twee dagen zie en verbind die aan een zin die door een minister terloops, zonder toelichting is uitgesproken. Vandaag zie ik andere voorbeelden, morgen hoor ik een andere minister terwijl die zich een belangrijke formule laat ontvallen. Al schrijvend heb ik mijn eigen uitleg gegeven aan de "cohesie in de samenleving.' Het is het gebrek aan cohesie tussen de samenleving en "de politiek' die jaren lang zeurende, de "kwaliteit van het bestaan' bedervende vraagstukken in zulke belangrijke zinnen weet te verpakken zonder ze aan te pakken.