Onberedeneerd getekend

Tekenen met de rechter hersenhelft klinkt als een bloederig ritueel uit de Middeleeuwen, maar het gaat over het maken van spontane ongecompliceerde tekeningen die ontstaan omdat de tekenaar zijn creatieve hersendeel de vrijheid kan geven door de logisch redenerende hersenhelft op een laag pitje te zetten.

Een mooie theorie die veronderstelt dat het creatieve proces in een ander deel van de hersenen wordt aangestuurd dan waar de logica en het alledaagse verstandelijk denken is gehuisvest.

Ook al ben je als architect dagelijks bezig met pen en papier om je ideeën te visualiseren, tekenen in je vrije tijd is iets heel anders. Tekenen ergens onderweg, observeren wat je ziet en door dat te tekenen pas echt te zien wat er eigenlijk te zien is. Door lijnen en kleuren, licht en schaduw een bepaald beeld vastleggen op papier.

Na vele jaren tekenen blijft het je verbazen dat het je de ene keer wel lukt en dan die andere keer weer helemaal niet. Het heeft te maken met je handschrift van die dag, de stemming waarin je bent en de omstandigheden van het moment. Daarom blijft tekenen met de rechter hersenhelft je zo intrigeren. Waar of niet, het lijkt de moeite waard om dit effect uit te proberen.

Een zomer in een vakantiehuis in Zuid-Portugal en een boek over het onderwerp waren aanleiding genoeg om er proefondervindelijk achter te komen of het echt zou werken.

De omstandigheden waren ideaal.Een beschaduwd dakterras vlak bij het strand van Vale do Lobo.Het geruis van de branding en verrukkelijk weer met af en toe een verkoelende bries vanaf de Atlantische oceaan. Na een week lorren aan het strand, volledig ontspannen en zorgeloos ben je uitstekend voorbereid op een dergelijk experiment.

Het onderwerp voor je tekening kan niet alledaags genoeg zijn. Gewoon de dingen in je directe omgeving.

Peinzend over de vrijheid van het vakantiebestaan en turend over de verre blauwe zee, met om je heen het geluidsdecor van het strand en de onvermoeibare krekels, besluit je het er op te wagen.

Het heeft een halve morgen geduurd voor dat je de juiste spullen bij elkaar had.

Een goed tafeltje, een stoel, prettig formaat papier en goeie pennen, de juiste penselen, de aquarelverf en een behoorlijk potje voor water.

Het is warm rond het middaguur en je hebt je oude tennisschoenen, die eigenlijk niet meer mee hadden gemogen op reis, uitgetrokken en op een muurtje voor je neergezet.

Alles is gereed en de wijn smaakt uitstekend.

Noodzaak en reden van het moment ontgaan je als je met een pen de eerste toevallige lijnen trekt. Schrijvend tekenen, de pen eigenlijk niet van het papier los laten komen en de vorm van de ruimte rondom het onderwerp vastleggen.

Zo begin je. Kijken en noteren zonder enige bedoeling. Volledig onberedeneerd tekenen waar je oog door wordt geboeid.

Wat er nu precies gebeurt kun je later niet vertellen want het is een proces waarin de pen de vrijheid krijgt en waarbij de verf vanzelfsprekende kleuren blijkt te hebben die de schaduwen en contrasten te voorschijn brengen.

Het tempo is hoog, de tijd lijkt stil te staan en het schetsen gaat zo vanzelfsprekend dat na je eigen dierbare schoenen uiteindelijk het volledige vakantieschoeisel van de hele familie op papier wordt vastgelegd.

's Avonds in het schemerduister, nadat je zeker een uur hebt geslapen, is het papier nog warm van de zon. Verbaasd bekijk je de verzameling tekenbladen waarop is vastgelegd hoe blijkbaar de dingen er uitzagen die dag.

Weken later, thuis in de keuken, waar er twee ingelijst hangen op uitdrukkelijk verzoek van de familieleden, zie je in het voorbijgaan dikwijls die notities van toen.

Tekeningen van een spontaniteit die moeilijk reproduceerbaar blijkt te zijn. Wellicht omdat de gemoedstoestand van de tekenaar en de omstandigheden van plaats en tijd uniek waren. Het bewust herhalen van het proces levert niet de verwachte resultaten op omdat de verstandelijke drijfveer die er aan ten grondslag ligt blijkbaar niet bijdraagt aan het creëren van de juiste "mood'.

Misschien schuilt er toch een grein van waarheid in het verhaal over die linker en rechter hersenhelftfunctie, ook al hoor je van specialisten dat het allemaal wel wat gecompliceerder is dan deze zwart-wittheorie doet vermoeden.

Hoe dan ook, er was aanleiding genoeg om het experiment te doen en de herinnering aan die dag is er een van geluk en volkomen vrede met de dingen om je heen.