Kortsjnoi verliest nooit met voorbedachten rade

Het zal niet vaak gebeuren dat antisemitisme bij fatsoenlijke mensen een gevoel van vertedering oproept. Toch lijkt dat de reactie van de vrienden van Fischer te zijn geweest. Ron Gross vertelt (in Searching for Bobby Fischer, van Fred Waitzkin) hoe ze samen geregeld de antisemitische boekwinkel in de buurt van Los Angeles bezochten. Fischer had korting, als grootverbruiker. Het deed Gross denken aan vroeger, toen ze samen in New York naar de schaakboekhandel gingen. Net als toen discussieerden ze over de nieuwe boeken en tijdschriften. Dat vond Gross moeilijk, want hij wilde Fischer niet kwetsen door te zeggen dat die niet goed wijs was. Je leest nooit dat iemand van zijn vrienden kwaad werd. Ze namen de morele neutraliteit in acht die past bij een destructief natuurgebeuren. Of ze roemden zijn zuiverheid. De heilige waanzinnige, ik kan dat wel een beetje begrijpen.

Wel een vreemde heilige. Hoe komt Fischer erbij om nu zelfs Kortsjnoi er van te beschuldigen dat zijn partijen tegen Karpov een toneelstukje waren? Er is toch werkelijk geen enkel motief te bedenken waarom Kortsjnoi twee keer een wereldkampioenschap zou hebben verkwanseld. Treurig. We zouden graag willen denken dat in ieder geval de schaakafdeling van Fischers hersenpan nog niet door wanen besmet was.

Hij kondigt een boek aan over Karpov en Kasparov, waarin hun bedrog zal worden aangetoond. Onmogelijke opgave. De hele schaakwereld heeft de partijen van Karpov en Kasparov geanalyseerd. Stel dat Fischer met iets nieuws komt. Dat lag dan blijkbaar zo diep verborgen dat alleen de grote Fischer het, jaren na de match, kon vinden. Dan zegt het ook niets over de "echtheid" van een partij.

Een schaakanalyse die hier uitsluitsel geeft, is niet voorstelbaar. Nooit zal iemand in deze kwestie een andere overtuiging krijgen dan hij nu al heeft. Ter bestrijding van ongezond wantrouwen pleeg ik te denken aan de wereldkampioenschapsmatch tussen Steinitz en Zukertort van 1886. Die ging om tien winstpartijen. In Amerikaanse kranten werd geschreven dat het doorgestoken kaart was. De spelers zouden de match rekken met remises, om meer entreegelden te kunnen innen. Dat dacht men toen, maar wij vinden dat deze langgerekte match onvoorstelbaar snel was afgelopen: 10-5 voor Steinitz, bij vijf remises.

Genoeg. Er wordt ook nog door andere mensen geschaakt. Een paar weken geleden was het Brits kampioenschap. Zonder sponsor en daardoor zwakker bezet dan anders. De besten, Short, Speelman, Adams, Nunn en Chandler, waren afwezig. Een paar jaar geleden schreef Nunn al een bitter artikel over de neergang van het Engelse schaakleven. Net als vorig jaar werd Julian Hodgson kampioen, met 10 uit 11. Een fantastische score; ook zonder de topspelers is dit kampioenschap een sterk toernooi. Het doet me altijd genoegen als Hodgson wint. Hij speelt zijn eigen zelfbedachte openingen en laat zien dat originaliteit het kan winnen van de vlijt van de database-vlooiers.

Wit Hodgson-zwart Emms

1. d2-d4 Pg8-f6 2. Lc1-g5 Pf6-e4 3. h2-h4 c7-c5 4. d4-d5 g7-g6 5. Dd1-d3 Dd8-a5+ 6. Pb1-d2 Pe4xg5 7. hxg5 Lf8-g7 8. c2-c3 d7-d6 9. e2-e4 Pb8-d7 10. a2-a4 Ta8-b8 11. Pd2-c4 Da5-c7 12. f2-f4 a7-a6 13. a4-a5 b7-b5 14. a5xb6 Pd7xb6 15. Dd3-c2 e7-e6 16. d5xe6 Lc8xe6 17. Pc4-e3 Le6-d7 18. Pg1-f3 0-0 19. f4-f5 Tf8-e8 20. f5-f6 Lg7-f8 21. 0-0-0 d6-d5 Typische Hodgson-stelling. Een onoverzichtelijke warboel. Niemand weet wie er beter staat, moge de beste winnen. Volgens Schachwoche had wit nu een kwaliteitsoffer moeten brengen met 22. Pxd5 Pxd5 23. Txd5 Lc6 24. Lc4. Hij verzuimt het en dan krijgt zwart de kans. 22. e4-e5 Te8xe5! 23. Dc2-f2 Te5xe3 24. Df2xe3 d5-d4 Het lijkt of wit onder de voet wordt gelopen. 25. De3-e1 d4xc3 26. De1xc3 Dc7-f4+ 27. Td1-d2 Df4-a4 28. b2-b3 Da4-a3+ 29. Dc3-b2 Da3-a5 Wat nu te doen tegen de vreselijke dreiging 30...c4 gevolgd door 31...La3? Een ijzeren wet zegt dat er voor een speler als Hodgson altijd een toevallige redding is. 30. Td2xd7! c5-c4 Nu had zwart nuchter 30...Pxd7 moeten doen, met ongeveer gelijk spel, maar hij denkt dat hij gewonnen staat.

Zie diagram 1

31. Td7xf7! Een onaangename verrassing. Na 31...Kxf7 komt 32. Pe5+ Ke6 (de koning heeft geen goed veld) 33. Lxc4+ met voordeel voor wit. 31...Lf8-a3 Welke aanval komt het eerst? De spelers hadden geen tijd om zich dat af te vragen. Zetten, niet denken, was het devies. 32. Tf7-g7+ Kg8-f8 33. Th1xh7 La3xb2+ 34. Kc1-d1? Nu was 34. Kxb2 nodig geweest. De schaakcomputer FRITZ vond daarop de variant 34...Pa4+ 35. Kc1 Dc3+ 36. Kd1 Dxb3+ 37. Ke2 Dc2+ 38. Ke3 Tb3+ 39. Kf4 Df5+ 40. Kg3 Txf3+ 41. gxf3 Dxg5+ 42. Kh2 Df4+ 43. Kg2 Dg5+ 44. Kh1 Dxf6 45. Tf7+ Dxf7 46. Txf7+ Kxf7 47. Lxc4+ met remise. Te moeilijk voor een mens in tijdnood. 34...Da5-d5+? Gewonnen, of althans een gewonnen stelling bereikt, had 34...Lxf6 35. gxf6 Da1+ 36. Ke2 Dxf6. Bij het uitvoeren van zijn laatste zet overschreed zwart de tijd. Ondertussen stond wit weer gewonnen: 35. Pd2 Dg8 (enige zet) 36. Txg8+ en wit wint het eindspel. Echt een partijtje voor Hodgson.

Dank zij schaakweldoener J. van Oosterom wordt op Aruba een wedstrijd "vrouwen tegen veteranen' gespeeld. Dubbelrondig, volgens het Scheveninger systeem. Halverwege stonden de veteranen met 18,5-17,5 voor. Beste persoonlijke scores: Zsuzsa Polgar en Poloegajevski 4 uit 6, Judit Polgar, Smislov en Panno 3,5.

Wit Zsuzsa Polgar-zwart Geller

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 e7-e6 3. Pb1-c3 Lf8-e7 4. Pg1-f3 Pg8-f6 5. Lc1-f4 0-0 6. e2-e3 c7-c5 7. d4xc5 Le7xc5 8. Lf1-e2 Bescheiden, maar niet onverstandig. Anders dan in de wilde varianten na 8. Dc2 is een klein voordeel voor wit hier gegarandeerd. 8...d5xc4 9. Le2xc4 a7-a6 10. Dd1-e2 b7-b5 11. Lc4-d3 Lc8-b7 12. 0-0 Pb8-d7 13. Tf1-d1 Dd8-b6 14. Lf4-g3 Lc5-e7 15. a2-a4 b5-b4 16. a4-a5 Db6-c6 Wit stond beter, maar na 16...Da7 was het nog wel meegevallen. Nu komt de zwarte dame in onoverkomelijke moeilijkheden. 17. Pc3-a4 Dreigt 18. Tdc1 17...Tf8-c8 18. e3-e4 Dreigt 19. Pd4 18...Pf6-h5 19. Lg3-e5

Zie diagram 2

Dreigt 20. Pd4. Het is verrassend snel gegaan met zwart. Hij moet materiaal verliezen. 19...Le7-f6 20. Pf3-d4 Pd7xe5 21. Pd4xc6 Ph5-f4 22. De2-e3 Pe5xd3 23. e4-e5 Zwart gaf op.