De duivel haat evangelieverkondiging op de buis

Robert Schuller, een van de bekendste Amerikaanse tv-predikanten, bezocht gisteren premier Lubbers. Schullers kerkdiensten vanuit Los Angeles zijn via Super Channel in Nederland te zien. Nederland heeft daarnaast nog de lokale tv-uitzendingen van Johan Maasbach Wereldzending. Doet de "electronic church' ook in Nederland zijn intrede?

DEN HAAG, 5 SEPT. Hagenaars, Rotterdammers en Utrechters zijn nog niet verloren. Sinds een paar maanden krijgen zij iedere zondagmorgen via de lokale televisie Johan Maasbach Wereldzending op het scherm. Op hetzelfde uur komt via Super Channel overal in Nederland dominee Robert Schuller met zijn (Nederlands ondertitelde) "Hour of Power', een spectaculaire kerkdienst vanuit de hemelhoge Chrystal Cathedral in Los Angeles, op de buis.

Johan Maasbach, de 73-jarige evangelist die aan het hoofd van het Wereldzending-imperium in Den Haag staat, meent dat hij met zijn lokale uitzendingen onder Gods genade een echte doorbraak heeft bereikt. Het omroepbestel stond het kopen van zendtijd eerst niet toe. Nu wel. Maar Maasbach wil ook in Amsterdam op de lokale televisie en op den duur zouden de Hilversumse zenders eraan moeten geloven. “En neem maar van mij aan dat de duivel daar beslist niet blij mee is. Want die haat het dat er evangelieverkondiging over de buis komt".

De Maasbach-groep was al in de ether. Jarenlang werd bij Radio Luxemburg (totdat die te duur werd: 5000 gulden per kwartier) en Radio Caroline zendtijd gekocht. “Op Caroline hadden we toen tweemaal per zondag een uur op de middengolf en op de korte golf achttien uur per dag - wereldwijd.” Maasbach wil - net zoals de koningin dat volgens hem met haar Kersttoespraak doet - de massa en de wereld bereiken. Daarvoor maakt hij kant-en-klare programma's die in een van zijn twaalf kerken zijn opgenomen. “Daarmee willen we mensen bijbrengen dat bij God niets onmogelijk is en dat er voor iedereen bevrijding bestaat in de naam van Jezus Christus. Diens boodschap betekent genezing en verlossing van "de geesten der krankheid'.

Robert Schuller, predikant van de "dutch reformed' (calvinistische) kerk in Los Angeles, wil op zijn manier ongeveer hetzelfde als Maasbach. Mensen moeten weten dat het leven niet eerlijk, maar God goed is. Die boodschap brengt hij niet alleen in de VS, maar liefst overal ter wereld. Daarom ging hij gistermiddag op bezoek bij minister-president Lubbers. De Nederlandse, katholieke oud-premier Van Agt die onlangs in een van Schullers kerkdiensten als liefste wens uitsprak dat Gods koninkrijk kome, vergezelde hem.

Schullers televisiekerk is een van de grootste in zijn land, maar beslist niet de enige. Er zijn daar sinds de jaren '80 zo'n 1.400 radio- en 30 tv-stations en 70 kabelsystemen zijn die zich uitsluitend toeleggen op religieuze programma's. De opkomst van de "elektronische kerk' was gevolg van het feit dat de drie grote Amerikaanse netwerken (CBS, NBC en ABC) behalve voor de gevestigde kerken, geen ruimte hadden voor "evangelische' predikanten en dat die en hun volgelingen daarom wel gedwongen waren zendtijd te kopen. Dat leidde ertoe dat evangelisatie via radio en tv al vele jaren een heel normaal verschijnsel binnen het Amerikaanse omroepbestel is. Sinds 1985 ook daarbuiten. Zo heeft Trans-World Radio, een van de grootste Amerikaanse, evangelische radio-stations, nu ook studios in Moskou, Minsk en Kiev. Als de ontwikkeling van de "electronic church' per satelliet en over de kabeldoorgaat, zou dat er volgens de Britse katholieke onderzoeker, W.E. Biernatzki S.J. toe kunnen leiden dat zij ook in West-en Oost-Europa vaste voet aan de grond krijgt en in de komende acht jaar op anderhalf miljard zenduren beslag zal weten te leggen.

Het televisiestation van dr. Schuller heeft kantoren in Canada en Australië en sinds 1989 een Europees bureau in IJmuiden. De plaatselijke CDA-voorzitter, oud-onderwijzer J. Post en diens vrouw H. Post-Schipper, zwaaien daar de scepter. Naar hun mening is Schullers Hour of Power het best bekeken programma op Super Channel, vooral omdat dominee Schuller zo'n praktisch en positief ingestelde theoloog en psycholoog is.

W. Koole, voormalig Ikon-directeur en nu bezig met een proefschrift over televisie en religie, is bijzonder gefascineerd door het verschijnsel elektronische kerk, zowel die van Maasbach als die van Schuller. Volgens Koole is dominee Schuller de fatsoenlijkste onder de Amerikaanse televisie-predikanten. “Hij is een gentleman die zich tot de Amerikaanse middle class richt en steekt ver uit boven collega's als Jimmy Swaggart en Jim Baker die door sexschandalen in opspraak kwamen.” Toch betwijfelt Koole of Schuller in Nederland wel zo veel mensen aanspreekt. In Maasbach ziet hij meer, ook al voelt hij zich persoonlijk in diens kring niet thuis. “Van de Maasbach-zending gaat een bijzonder warme sfeer van geborgenheid uit”, zegt hij. Schuller is hem, ondanks diens Nederlandse afkomst, te Amerikaans. “De manier waarop hij religie hanteert als inspiratie voor gezondheid, materiële welstand en succes, doet het hier niet. Net als zijn voorganger, dominee Vincent Norman Peale die in de jaren '50 grote bekendheid kreeg door zijn boodschap over de kracht van positief denken, is hij meer psycholoog dan theoloog. Voor hem is het zo vanzelfsprekend dat God "got the whole world in his hand', dat hij de meeste theologische vragen verder onbesproken laat. Het is allemaal zo vreselijk positief, in feite een kort geknipt soort religie, dat er helemaal geen plaats is voor echte woede over je eigen leed of dat van anderen of over lijden in het algemeen. Naar mijn idee wordt religie met die psychologische aanpak volkomen op alledaags gebruik toegesneden. Het heeft niets maatschappelijks of politieks meer, maar lijkt op de psychologie van de Gestalttherapie van Rogers om mensen tot zelfontplooiing in positieve zin te brengen”.

Johan Maasbach Wereldzending en Schullers organisatie zouden graag zaken doen met de Evangelische Omroep in Hilversum en toegang krijgen tot dat omroepkanaal. “Maar de EO accepteert ons niet”, zegt Maasbach. “Waarschijnlijk omdat wij zo vrolijk zijn en de EO-achterban zo zwaar-christelijk is”. EO-voorzitter, ds. A. van der Veer, christelijk-gereformeerd predikant in Zwolle, bevestigt dat er schriftelijk contact is geweest met Schullers Europese kantoor in IJmuiden. “Maar we zijn er nog niet uit. Voor ons heeft deze zaak geen prioriteit. Niet alleen omdat wij nooit buitenlandse religieuze programma's kopen - die maken we allemaal zelf - maar vooral omdat Schullers theologische achtergrond ons nog niet duidelijk is en bij ons nog niet vaststaat of die wel aansluit bij de reformatorische theologische traditie waar de EO in staat”.

Van der Veer voelt eigenlijk nog meer voor de lijn van verkondiging van de Maasbach-groep. “Zijn theologische lijn is duidelijker en met hem zijn we het erover eens dat ook televisie een goed medium is om Gods woord te verkondigen. Maar of je dan ook gebedsgenezing op de televisie moet krijgen, dat is nog zeer de vraag”.

    • Frits Groeneveld