Latijnse passie in de Hollandse mist; Zedenschets van Flip Schrameijer

Flip Schrameijer: Buiten adem. Uitg. Prometheus, 340 blz. Prijs ƒ 34,90.

Een man, zijn vrouw en een prostituée. Zij zijn de hoofdrolspelers van Buiten adem, het roman-debuut van de socioloog Flip Schrameijer. Het decor is het Amsterdamse grachtengordel-circuit, waarin het echtpaar zich beweegt. De prostituée kent (bijna te toevallig) zowel de man als de vrouw en deelt met beiden het bed, zonder dat ze dat van elkaar weten.

Buiten adem is goed geschreven: de stijl is direct, een beetje sarcastisch en soms grappig, en de personages gaan leven - tenminste, het echtpaar. De prostituée blijft een ongeloofwaardig figuur. Zeker wanneer de man haar met een gesprek en een vrijpartij "geneest' van haar incest-trauma. Hij: “Het is zo erg om je vader op die manier te verliezen dat meisjes liever zichzelf de schuld geven, want daar redden ze als het ware hun vader mee, begrijp je?” Zij: “Maar dat kan overgaan”. Nog diezelfde dag besluit ze uit de "business' te gaan, een eigen zaak te beginnen en verzoent ze zich met haar vader met wie ze 22 jaar niet heeft gesproken. Ze zoekt hem op in zijn stamkroeg en zegt simpelweg: “Pa, ik wil weer normaal met je omgaan.” Waarop haar vader zijn excuses aanbiedt en zij hem vergeeft.

Buiten adem is opgebouwd uit hoofdstukken waarin respectievelijk de prostituée, de man en zijn vrouw de ik-figuur zijn. Wat mij betreft had de prostituée achterwege gelaten mogen worden, ook omdat ze niet past in het interessantere verhaal over het echtpaar: veertigers met jaren-zestig idealen, die niet zonder elkaar maar ook niet samen kunnen leven. De vrouw zweert bij een zelfstandig leven met haar eigen vrienden waardoor de man zich ontheemd voelt en lijdt aan een "prins Claus-syndroom': hij voelt zich haar partner en verder niemand.

Niet zonder scepsis beschrijft Schrameijer hun leven. Steeds verder drijven ze af van hun idealen. Zij gelooft steeds minder in het feminisme, in de voordelen van de seksuele revolutie en in het ideaal van een open relatie. Hij kiest uiteindelijk voor een carrière. In de marge spelen actuele problemen als aids en de discussie over het afschaffen van het bordeelverbod in Amsterdam.

Buiten adem is een kritische zedenschets van progressieve Amsterdamse intellectuelen. Maar het gaat ook over een universeler thema: liefde en ontrouw. Door de vorm van het boek, met telkens wisselend perspectief, begrijp je waarom deze twee mensen elkaar het leven zo onmogelijk maken. Ze hechten een heel andere betekenis aan dezelfde gebeurtenissen. Zo gaan ze in een laatste poging om hun huwelijk te redden naar Rome, waar ze een romantische twintig dagen doorbrengen. Bij terugkeer is hij ervan overtuigd dat alles weer goed is. Maar zij irriteert zich aan zijn wanhopig vasthouden aan de tijd in Italië en verzucht: “Voor hem was Rome niet iets fantastisch op zichzelf, maar iets om mee te nemen. Maar Latijnse passie, dat gaat niet in de Hollandse mist.”

Misschien heeft Schrameijer ook dit sarcastisch bedoeld, maar voor mij was het juist de beschrijving van een langzaam afbrokkelende verhouding die het boek uittilt boven een "incrowd'-verhaal over een Amsterdams echtpaar. Jammer is alleen dat het verhaal geen climax heeft, noch een verrassende wending neemt aan het eind. Het loopt gewoon met een sisser af.