Socialisten vergroten inzet referendum "Maastricht'; Buitenlandse leiders mengen zich in Franse discussie

STRAATSBURG, 3 SEPT. Als eerste regeringsleider van een EG-lidstaat is Felipe Gonzalez, de socialistische premier van Spanje, zijn Franse partijgenoten als te hulp geschoten in de volop ontbrande campagne voor ratificatie van het verdrag van Maastricht over de Europese Unie. Op een bijeenkomst van de Parti Socialiste in Straatsburg hield hij een duizendkoppig gehoor voor dat op verwerping van "Maastricht' in het Franse referendum op 20 september een hoge prijs voor Frankrijk en Europa staat. “Het zal een generatie duren voordat de gevolgen zijn overwonnen”, aldus de er eeuwig jeugdig uitziende Spaanse premier, die een hartelijk applaus kreeg.

Na Gonzalez mengt de chisten-democraat Helmut Kohl zich in het Franse debat over het voor en tegen van het Verdrag van Maastricht. De Duitse bondskanselier spreekt vanavond vanuit Bonn de Fransen toe tijdens het ruim twee uur durende tv-debat tussen president François Mitterrand en Philippe Séguin, de gaullist die als de belangrijkste leider van de campagne voor het "nee' tegen "Maastricht' geldt. Kohl zal ongetwijfeld geruststellende woorden over de Europese monetaire en politieke unie spreken, hetgeen in Parijs des te meer welkom is nu de Britse premier John Major al heeft laten aankondigen dat Groot-Brittannie het verdrag niet zal ratificeren als de Franse kiezers zich tegen "Maastricht' uitspreken.

Behalve Kohl en Gonzalez heeft ook de Zweedse premier Carl Bildt zich in het Franse debat gemengd. Hij zei gisteren voor een gehoor van studenten in Zuid-Frankrijk dat Zweden hoopt dat de Fransen op 20 september "ja' stemmen en dat Zweden vervolgens snel kan toetreden. Een "nee' zou volgens hem de stabiliteit in West- en Oost-Europa in gevaar brengen.

De Britse premier Major is gisteren gekritiseerd door Paddy Ashdown, leider van de Liberale Democraten, die vindt dat Major zich in de Franse discussie te afzijdig houdt. Major heeft een uitnodiging om op de Franse televisie te verschijnen afgewezen, naar verluidt omdat hij zich niet wil mengen in een binnenlandse discussie van een ander land. Ook zou meespelen dat Major geen campagne wil voeren in het Franse referendum terwijl hij een referendum in Groot-Brittannië heeft afgewezen.

Premier Gonzalez betuigde zich gisteravond in een overvolle zaal van het Straatsburgse Palais des Congrès een overtuigd Europeaan. In een meer enthousiaste dan diepgaande rede probeerde hij een aantal bezwaren tegen het verdrag te ontzenuwen. Hij stelde dat het verdrag “geen enkele bepaling” kent die overdracht van soevereiniteit voorschrijft, zoals de vele gaullisten en extreem-rechts in Frankrijk beweren. Er is alleen sprake van deling van soevereiniteit, aldus de Spaanse premier die de tegenstanders van de Europese Unie opriep “naar het zuiden en oosten van Europa te kijken”. De problemen in ex-Joegoslavie kan de Europese Gemeenschap niet oplossen, maar het is verkeerd om op grond daarvan "nee' tegen Maastricht te zeggen, aldus Gonzalez.

Gonzalez werd vooraf gegaan door oud-premier Michel Rocard, die sinds vorige week als de "natuurlijke kandidaat' van de socialisten voor de opvolging van Mitterrand als president wordt gepresenteerd. Rocard waarschuwde vorige week enige malen dat de Franse verwerping van "Maastricht' vergaande consequenties zal hebben voor de verhouding met Duitsland en de Duitse positie in de EG. Aanvaarding van de Europese Unie is nodig om “Duitsland voor zijn demonen te behoeden”, zo zei Rocard, impliciet verwijzend naar de racistische rellen in Rostock en andere Oostduitse steden. Gisteravond in Straatsburg, een etmaal voor het Franse tv-optreden van Kohl en op een kilometer van de Rijn die de grens vormt met Duitsland, prees Rocard de “Europese edelmoedigheid” van de Bondskanselier bij de in het verdrag vastgelegde introductie van een gemeenschappelijke Europese munt.

Invoering van een Europese munt, zoals overeengekomen in Maastricht, is volgens Rocard een “onverhoopt cadeau van Kohl aan Europa”. Rocard: “De mark die sterk genoeg is om "cavalier seul' te spelen, is het meest precieuze wat Duitsland heeft, zo zelfs dat hij een element van de nationale identiteit is geworden. Het accepteren van de verdwijning (van de mark) is het mooiste cadeau dat deze natie kon geven.” Schande aan hen die dat misprijzen en ongelukkig zij die dat negeren, riep Rocard tenslotte uit, mede aan het adres van de Fransen die de franc en daarmee de "monetaire onafhankelijkheid' van Frankrijk willen handhaven en daarom de Europese Unie afwijzen.

De aanwezigheid van Felipe Gonzalez symboliseerde de betekenis van de Franse referendum over het verdrag dat (Rocard) “niet alleen beslissend is voor de toekomst van de Fransen, maar ook voor heel wat andere volkeren en naties buiten en binnen Europa”. De socialistische partijleider Laurent Fabius concludeerde dat de Franse kiezers “niet het recht hebben om de toekomst van hun kinderen en kleinkinderen te bederven”.

Een dag voor het optreden van Mitterrand op de tv, dat het hoogtepunt in de Franse campagne voor (en tegen) Maastricht belooft te worden, kon de inzet van van de socialistische partij in Straatsburg, nauwelijks hoger zijn dan die van Rocard en Fabius. Het was geen toeval dat dit gebeurde in Straatsburg, de nog steeds niet definitieve zetel van het Europese parlement, symbool van de Frans-Duitse verzoening en - als "Maastricht' wordt aanvaard - binnenkort ook de zetel van de generale staf van het Frans-Duitse "Euro-korps', de kern van wat ooit een Europees leger zou moeten worden.

Bovendien stemt de bevolking van de Elzas overwegend rechts. Overwegend democratisch rechts, maar ook extreem-rechts is in deze regio tamelijk sterk. Van de circa 48 procent kiezers die zeggen op 20 september tegen ratificatie te zullen stemmen, doet ongeveer 16 procent dat omdat ze Mitterrand weg willen hebben, zo blijkt uit verkiezingsonderzoek. Omdat de marge tussen voor-en tegenstanders in Frankrijk nog steeds gering is, is elke stem belangrijk. Daarom voerden Rocard c.s. met hulp van de Spaanse regeringsleider de inzet van het referendum zo hoog mogelijk op. Het wachten is nu op Jacques Chirac, de leider van de grootste maar sterk verdeelde oppositiepartij, de gaullistische RPR, die eind deze week eveneens aantreedt in Straatsburg, de stad die als geen andere in Frankrijk van Europa leeft.