"Poging om stemmen te trekken'; Bush levert Taiwan F-16's, China dreigt

WASHINGTON, 3 SEPT. De Amerikaanse president Bush heeft na een verbod van tien jaar gisteren toestemming gegeven om 150 moderne F-16 gevechtsvliegtuigen aan Taiwan te leveren. China heeft het besluit scherp veroordeeld.

China heeft gewaarschuwd voor een “sterke verkilling” in de betrekkingen met de Verenigde Staten; het overweegt zich terug te trekken uit het wapenbeheersingsoverleg van de Veiligheidsraad van de VN.

Bush' beslissing, die hij bekendmaakte tijdens een toespraak in Fort Worth, Texas, voor werknemers van het noodlijdende bedrijf General Dynamics, producent van de F-16, is algemeen uitgelegd als een poging om zijn kansen in de verkiezingen voor het presidentschap te vergroten. Volgens critici kan de transactie een wapenwedloop in Azië versnellen. “Het uitdelen van banen is geen manier om buitenlandse politiek te bedrijven”, aldus een woordvoerder van de Brits-Amerikaanse Security Information Council, een zelfstandige denktank voor veiligheidsproblemen.

President Bush heeft de afgelopen twee dagen gestrooid met overheidsgeld en gunsten. Eerder op de dag beklom Bush een oplegger in South Dakota om de boeren exportsubsidie voor graan te beloven. Er wordt nu 30 miljoen ton graan voor drie miljard dollar aangeboden aan 28 landen. De subsidie is deels bedoeld om het door subsidies gegroeide Westeuropese marktaandeel in graan terug te veroveren.

Vanuit zijn hoofdkwartier in Little Rock, Arkansas, steunde Clinton Bush' besluit over de F-16's. De Democraten moeten wel, omdat zij zelf een hardere aanpak van Taiwans rivaal China hebben bepleit wegens schendingen van mensenrechten.

De levering door de VS van F-16's aan Taiwan heeft geen invloed op het Nederlandse kabinetsbesluit om geen militair materieel naar Taiwan te exporteren, aldus een woordvoerder van Economische Zaken. Ook de regeringspartijen CDA en PvdA stellen zich op dit standpunt. In februari weigerde het kabinet een exportvergunning te geven aan de Rotterdamse marinewerf RDM voor de levering van vier onderzeeërs aan Taiwan. Het gezamelijke communiqué van 1984 tussen Nederland en China verbiedt levering van militair materieel aan Taiwan. In de Tweede Kamer is dit voorjaar een motie aangenomen waarin Nederlandse bedrijven in de toekomst een vergunning kunnen krijgen voor de levering van militair materieel aan Taiwan, als andere EG-lidstaten dit ook blijken te doen. Tijdens dit Taiwan-debat maakte minister-president Lubbers duidelijk dat de Verenigde Staten een unieke positie hebben ten aanzien van de wapenexport naar Taiwan. “Dit land heeft een wapenrelatie met Taiwan, andere landen niet.”

Pag 13: Gemeenschap en Australie bezorgd

In Washington wordt er ten aanzien van de leverantie van F-16's aan Taiwan op gewezen dat de VS en China in 1982 een memorandum van wederzijds begrip hebben afgesloten. Daarin wordt afgesproken dat het bestaande machtsevenwicht tussen China en Taiwan grotendeels gehandhaafd zou blijven. China heeft nu grote aantallen Russische straaljagers in bestelling. De F-16's zijn een compensatie.

Tegen de graanboeren zei president Bush: “Ik waarschuw buitenlandse regeringen vandaag dat het mijn strategie is om onze concurrenten van de sokken te produceren.” Amerika heeft wel eerder exporten van dergelijke hoeveelheden graan gesubsidieerd maar nooit in één keer tegelijk. Deze subsidie moet hem helpen in het Midden-Westen en in Texas, waar hij stemmen hard nodig heeft. Bush loopt in opiniepeilingen nog steeds sterk achter op Clinton.

Eergisteren was Bush ook gul met de hulp aan de slachtoffers van de orkaan in Zuid-Florida en in Louisiana. Hij beloofde 100 procent van de onverzekerde schade, die daarvoor in aanmerking kwam, te dekken. Normaal dekt de overheid bij dergelijke rampen slechts 75 procent. Hij zou ook de verwoeste luchtmachtbasis Homestead opnieuw laten opbouwen. Eerder werd gespeculeerd dat het na het einde van de Koude Oorlog niet meer nodig was. Maar Bush heeft de deelstaat Florida hard nodig voor zijn herverkiezing, dit najaar. Vooral de in Zuid-Florida wonende Cubanen stellen prijs op een militair bolwerk tegen Fidel Castro aan de overkant van de Caraïbische zee. Hoe Bush voor al deze nieuwe verplichtingen wilde betalen, wilde hij niet uitleggen. De orkaanschade voor verzekeringsbedrijven is zeven en een half miljard dollar.

De Europese Commissie is bezorgd over de aankondiging van Bush over graansubsidies. Volgens een EG-woordvoerder kan dit de wereldmarkt verstoren. Hij zei niet direct een Europees antwoord te verwachten. “De EG zal de subsidiëring van geval tot geval bekijken.” In Brussel legt men een direct verband tussen de Amerikaanse graansubsidie en de presidentsverkiezingen.

De Amerikaanse regering heeft bij de (nog lopende) onderhandelingen over liberalisering van de wereldhandeld in het kader van de GATT juist steeds aangedrongen op verregaande vermindering van de EG-subsidies aan de boeren. Volgens een verklaring van het Witte Huis zal de president “alle middelen” inzetten om de Amerikaanse boeren in staat te stellen om te concurreren, zolang een wereldhandelsakkoord ontbreekt.

Ook Australië heeft vandaag scherpe kritiek geleverd op de Amerikaanse aankondiging over graansubsidies. Australië is een van de belangrijkste graanproducenten ter wereld, maar de boeren ontvangen geen subsidie voor de export. (Reuter, AP)