Chihuly volgt barokke danssuites

Dale Chihuly: Venetians. Nationaal Glasmuseum, Lingedijk 28. Leerdam. T/m 18 okt. Di t/m vr 10-13u, 14-17u, za en zo 13-17u. Folder ƒ 3,-. Boek "The Venetians' (Twin Palms Publishers, voorwoord Ron Glowen) ƒ 98,-

In de carrière van de beroemde Amerikaanse glaskunstenaar Dale Chihuly (geboren in 1941 in Tacoma, Washington) zijn duidelijk afgebakende perioden te onderscheiden. Steeds ontstond per periode één bepaalde serie objecten met eigen vormen, afmetingen, kleuren en decoraties. Chihuly verklaarde zelf ooit dat hij bij het begin van een nieuwe reeks "of doorborduurt op het vroegere concept, of een geheel andere weg inslaat of iets daartussenin'. Het is niet een uitspraak die veel verduidelijkt.

Op twee Rotterdamse exposities in 1989 (in Museum Boymans-van Beuningen en Galerie Braggiotti) kwamen die verschillende fases in Chihuly's oeuvre goed naar voren. De afwisseling in de reeksen deed denken aan de opeenvolging van muziekonderdelen in een barokke danssuite. Kenmerkend uitgangspunt van een dergelijke suite is immers de paarvorming. Op een lanzame, geschreden dans volgt steevast een snellere, gesprongen na-dans. Die karakterverschillen tussen allemandes en courantes, tussen sarabandes en gigues, zijn ook door de jaren heen terug te vinden in het glas van Chihuly. Tot en met zijn recentste objecten, de "Venetians', die nu te zien zijn in het glasmuseum in Leerdam.

De eerste belangrijke Chihuly-vazen waren de Navajo-cilinders uit 1975: kleine, robuuste vazen met als decoratie een kleurvlakje dat genspireerd was op Indiaans weefwerk. Op die beginreeks volgden in 1980 de Sea Forms. Dunne, geblazen schelpen en slakken in tere regenboogtinten, rustend in een grote grillige moederschelp. Daarna, omstreeks 1985, verschenen de "Persians', delicate, bizarre flesjes en schaaltjes die een eerbetoon vormden aan de oude, verfijnde Perzische cultuur. Ook hier lagen de kleine exemplaren losjes naast of in een grote vorm.

De structuur van de danssuite volgend, moest Chihuly na de lichte, transparante Persians weer een "langzame', statige reeks maken. De afgelopen jaren ontstonden enorme, een meter hoge glazen objecten, bijna-sculpturen. Aanleiding voor deze "Venetians' was een bezoek aan Venetië, de bakermat van het glasblazen, en de ontdekking in die stad van een aantal onbekende Art Déco vazen. Chihuly raakte betoverd door deze extravagante objecten en begon ze, samen met de Venetiaanse meesterglasblazer Lino Tagliapietra, te kopiëren. Al snel ontstonden geheel eigen improvisaties. Niets was het duo Chihuly en Tagliapietra te dol. Alles wat technisch gezien kón, mocht. Zij pasten beproefde decoraties toe als de noppen op Middeleeuws glas en vooral de bloemen en bladeren uit de Art Nouveau.

De vijftien "Venetians' in het museum in Leerdam worden dan ook overwoekerd door wulpse stengels en acanthus- en sansevieriabladeren. In die jungle van groen bloeien ongewone bloemen. En alsof al dat plantaardig geweld nog niet genoeg is, voegde Chihuly hier en daar een putto toe. Een van deze, ter verlevendiging van de compositie toegevoegde naakte jongetjes, zit op de rand van een goudkleurige vaas, en een andere zit verscholen in de kelk van een tropische bloem, zich waarschijnlijk afvragend wat hij in deze glazen wereld te zoeken heeft. De kleuren van dit alles zijn verbijsterend: kobalt, oranje, lapis lazuli en chartreuse gecombineerd met een gemeen rood. Een van de relatief ingetogenste objecten is geen vaas, maar een puntmuts van goudkleurig, opengewerkt glas over een blauw fond. Als versiering dient een cadmiumgeel blad, in de vorm van een grote, wuivende veer.

Het is het perfecte hoedje voor Assepoester, passend bij haar glazen muiltjes.

Toch zit er, ondanks de overdaad aan versiersels, een systeem in deze uitzinnige fantasieën. Wie goed kijkt, ziet dat de grondvorm van de vazen een klassieke, symmetrische kalebas of amfoor is. De decoratie is slechts een kunstige - maar zeker niet altijd een kunstzinnige - toevoeging aan een gave en rustige "kapstok'.

De eigen, voornamelijk Nederlandse collectie van het Nationaal Glasmuseum contrasteert sterk met de Amerikaanse expositie. In de vitrines staan vooral de sobere, ongedecoreerde en functionele glazen uit de produktie van de Leerdamse glasfabriek. Sinds een paar maanden is het museum de gelukkige eigenaar van een monumentale groenglazen vissenkom, in 1924 door Chris Lebeau ontworpen. In het midden van het vissenbassin is een glazen beker verwerkt waarin een paar echte rietstengels staan. Na de Chihuly's op de begane grond vormt deze kom op de eerste etage een welkom rustpunt. Het is goed om te weten dat als de tentoonstelling van het Amerikaanse glas ten einde is, de vissenkom van Lebeau in Leerdam te zien blijft.

    • Hetty Terwee