Bejaarden in St. Willibrord zijn zo vrij als een vogeltje

OLST, 3 SEPT. De 91-jarige H. Boksebeld had dinsdagavond een verjaardagsfeestje. Het was gezellig geweest en hij kwam pas om één uur thuis. Dat wil zeggen: hij moest aanbellen en wachten tot de nachtwacht hem binnenliet voor hij uiteindelijk zijn bed kon opzoeken. Want Boksebeld heeft net als de 50 andere bewoners van bejaardencentrum St. Willibrord in Olst geen sleutel van de voordeur van het huis, die om 11 uur 's avonds op slot gaat.

Directeur W. Visser van St. Willibrord zegt goede redenen te heben voor deze huisregel: “Veel mensen raken zelfs hun kamersleutel al kwijt. Als dat ook met de voordeursleutel gebeurt, krijgen we hier allerlei ongenode gasten binnen. Bovendien: zo'n alleenstaande man kan als hij thuiskomt z'n verhaal kwijt aan de nachtwacht. Da's hartstikke fijn voor hem.” Boksebeld zelf heeft geen moeite met de regel, zegt hij: “En het is wel zo veilig zo.”

Volgens de Overijsselse gedeputeerde W. Dijkstra hebben we hier echter met een typisch geval van "betutteling' van ouderen te maken, dat uitgebannen dient te worden. Dijkstra bond deze week de kat de bel aan door 37 van de 93 verzorgingstehuizen in Overijssel op een "zwarte lijst' te zetten, omdat hun huisregels en reglementen (nog) niet voldoen aan de eisen die de provinciale verordening voorschrijft. De provincie vindt zelfs dat in vijftien tehuizen aan de bewoners "onaanvaardbare beperkingen' worden opgelegd.

St. Willibrord behoort tot die tehuizen. Het is een relatief klein bejaardenoord, in 1930 door katholieke geestelijken opgericht, in de loop der jaren uitgebreid en gemoderniseerd, maar nog steeds gelegen achter de dorpskerk en naast het kerkhof. Van de huidige 51 bewoners is nog altijd driekwart katholiek, ze hebben een gemiddelde leeftijd van 87 jaar en veertien van hen zijn dement of dementerend. Het tehuis heeft, zoals de provinciale verordening voorschrijft, een bewonerscommisie die drie afgevaardigden mag kiezen in het negen leden tellende bestuur van het tehuis (waar verder de personeelsleden en de vrijwilligsters elk een vertegenwoordiger in hebben).

Zuster Hermana is voorzitter van die commissie. Ze kan het naar eigen zeggen uitstekend vinden met directeur Visser en voor zover haar ter ore komt heeft iedereen het in St. Willibrord naar z'n zin: “De mensen zijn hier zo vrij als een vogeltje.” Het bestuur van de stichting die St. Willibrord beheert, heeft in de statuten laten opnemen dat het zich het recht voorbehoudt door de bewoners voorgedragen kandidaten voor een bewonerscommissie af te wijzen. Bepaald niet democratisch, vindt de provincie. Oud zeer, vertelt directeur Visser. In het verleden heeft men eens met een querulant te maken gehad die het samenwerken absoluut onmogelijk maakte. “Het bestuur zal waarschijnlijk nooit van het recht gebruik maken, maar wil wel de zekerheid dat dat kan.” Zuster Hermana kan ermee leven, vertelt ze. Ook "gewoon bewoner' H.J. Maatman heeft met die omstreden regel geen moeite: “Het bestuur is toch de baas!” Hij zit met Boksebeld en twee andere bewoners te kaarten. De heren doen wat lacherig over alle commotie. “Het gaat hier toch gemoedelijk toe”, zegt Maatman. “Er is geen reden tot klagen en de bewonerscommissie voldoet. Als we wat te klagen hebben over het eten zeggen we het wel.”

De zwarte lijst van Overijssel heeft heel wat emoties losgemaakt. De ANBO heeft haar "representatief' voor de toestand in heel Nederland genoemd. Een woordvoerder van de provincie liet gisteren, door alle publiciteit geschrokken, weten dat van "wantoestanden' in de provincie “natuurlijk geen sprake is.” Er is een huis waar ongehuwd samenwonen officieel niet wordt toegestaan, er zijn huizen waar het ophangen van posters verboden is, soms wordt roken op de kamers verboden. In veel van de op de lijst voorkomende tehuizen voldoet de verordening misschien in theorie nog niet, maar wordt ze in de praktijk al wel toegepast. In verzorgingshuis De Koppel uit Almelo mogen de bewoners geen dieren houden: reden voor een ernstige vermaning van de provincie. Maar, aldus bewonerscommissie-lid J. Looms, daar heeft de commissie zelf mee ingestemd. “Niet iedereen hier is het er mee eens, maar dat hou je toch.”

Volgens W. Binnendijk, consulente van de Overijsselse organisatie voor bewonerscomissies van bejaardenoorden (OOBB) verloopt de democratisering van de bejaardenoorden redelijk naar wens. “Slechts een heel klein percentage directies heeft er moeite mee.” Het zegt al veel dat bijna alle 93 Overijsselse bejaardenoorden een bewonerscommissie hebben. Een belangrijk probleem voor de democratisering van de bejaardenoorden ligt ook bij de bewoners zelf, zegt Binnendijk. “Het blijkt heel moeilijk de commissies te vormen en ze in stand te houden.”.

J. Kottink, oud-vakbondsman en gewezen-wethouder van Rijswijk, nu kandidaat-voorzitter van de OOBB beaamt dat en verklaart: “Ik ben zelf 77 en als de meesten van mijn generatie die nu in bejaardenoorden zitten een gewone arbeidersjongen. Mensen hier zijn vaak niet gewend aan inspraak.” Kottink vindt dat alle bejaardenoorden aan de provinciale verordening moeten voldoen. Misstanden moeten bestreden worden. Maar de provincie zou vooral meer geld moeten steken in de opleiding en begeleiding van leden van bewonerscommissies. “Een subsidieaanvraag van ons ligt al heel lang op goedkeuring te wachten.”

    • Frank Poorthuis