Niet-gebonden landen verliezen hoofdlijnen uit het oog; Van Bosnië tot Kashmir

JAKARTA, 2 SEPT. De tiende topconferentie van Niet-gebonden landen dreigt de gisteren door haar voorzitter, de Indonesische president Soeharto, uitgezette hoofdlijnen uit het oog te verliezen. De bijdragen in het algemene debat van gisteren en vanmorgen in Jakarta waren een staalkaart van regionale besognes en bilaterale conflictstof, van Bosnië tot Kashmir.

Deze stal vol stokpaardjes dreigt afbreuk te doen aan de inspanningen van het nieuwe Indonesische voorzitterschap om de beraadslagingen te concentreren op de hoofdzaak: actualisering van het gezamenlijke programma, met de nadruk op economische problemen, en een "democratisering' van de Verenigde Naties.

Na de openingsrede van Soeharto en de toespraak van Boutros Boutros Ghali, secretaris-generaal van de VN, die de Niet-gebonden landen opriep tot nauwe samenwerking met de volkerenorganisatie, begon het "algemene debat', een lange reeks monologen van de aanwezige staatshoofden, regeringsleiders en ministers. Een hoogst enkele spreker, zoals president Abdou Diouf van Senegal en premier Mugabe van Zimbabwe, hield de zaal voor dat de beweging zal ondergaan aan een interne crisis als ze de verdeeldheid in eigen gelederen niet weet te overwinnen.

De Indonesiërs onderstrepen dat dit de “grootste top” is uit de geschiedenis van de beweging: het ledental heeft inmiddels het historische record van 108 staten gehaald. Sceptici in de wandelgangen reppen echter van een "dynosaurus', een beest dat in zijn bewegingen wordt gehinderd door zijn eigen afmetingen en daarom wellicht niet is opgewassen tegen de keiharde strijd om het bestaan.

De bewegingen van de reus zijn in ieder geval nauwelijks gecoördineerd. De ministers van buitenlandse zaken hadden het hele weekeinde nodig om een dreigende tijdbom onder de top te demonteren: de kwestie van het Joegoslavische lidmaatschap. Over de vraag of de rompstaat Servie-Montenegro nog aanspraak mag maken op de zetel van het oude Joegoslavië zal, zo besloten de ministers op het laatste moment, worden besloten tijdens de Algemene Vergadering van de VN, later deze maand. Gisteren kwam president Ali Akbar Rafsanjani van Iran echter terug op dit besluit; hij vindt dat deze top Belgrado moet kapittelen en vervolgens uitsluiten.

De twistappel Joegoslavië werd ook opgebracht door premier Mahathir Mohammed van Maleisië. Hij had voor zijn vertrek naar Jakarta gastheer Indonesië al de les gelezen over zijn terughoudendheid in de kwestie-Bosnië en betoogte - voornamelijk voor zijn eigen moslim-electoraat - dat “Bosnië niet alleen behoefte heeft aan voedsel en medicijnen, maar allereerst moet worden gered voor het Servische expansionisme”. Mahathir, die bekend staat om zijn anti-Westerse gezindheid, haalde hard uit naar de Europeanen, die “er als de kippen bij waren om Irak de les te lezen over de beweerde genocide op de Koerden, maar opmerkelijk afzijdig blijven als er moslims worden vermoord op hun eigen continent”. Hij betreurde dat het Westen Irak straft “terwijl de beweerde schending van de mensenrechten aldaar nog bewezen moet worden”.

Over de nieuwe internationale verhoudingen na de Koude Oorlog merkte Mahathir op: “Een unipolaire wereld (hij doelde op de overheersende rol van de VS -red.) is even bedreigend als een bipolaire.”

Ook de premier van Pakistan, Nawaz Sharif, haalde een stokpaard van stal. Hij negeerde een eerdere waarschuwing van de Indiase vertegenwoordiger dat hij een bilaterale ontmoeting hier in Jakarta op het spel zou zetten als hij in het algemene debat de kwestie-Kashmir zou aansnijden. Sharifs rede ging vooral over Kashmir.

PLO-leider Yassir Arafat, die de aandacht trok door op het allerlaatste moment te arriveren, maakte van zijn spreektijd gebruik om de VN de les te lezen over haar weigering de eigen resoluties inzake de Israelische bezetting van Palestijns gebied uit te voeren en sprak in het voorbijgaan zijn leedwezen uit over de “slachtoffers van de internationale boycot van Irak”. De emir van Koeweit leek niet onder de indruk.