Fischer spuugt op alles en iedereen

SVETI STEFAN, 2 SEPT. Bobby Fischer greep naar zijn aktentas en pakte de brief van het Amerikaanse ministerie van financiën. “Dit is mijn antwoord op hun order mijn titel niet in Joegoslavië te verdedigen.” De oud-wereldkampioen schaken schraapte zijn keel en spuugde op het papier. Applaus van het Servische deel van het gehoor.

Na twintig jaar zelf verkozen isolement bevestigde Fischer (49) gisteren in Montenegro alle bange vermoedens omtrent zijn zonderlinge ideeën over wat er buiten het schaakbord gebeurt. Die ideeën zijn ludiek als ze niet ten minste tot plaatsvervangende schaamte zouden leiden.

Hij spuugde op de Amerikaanse overheid, op de Verenigde Naties, op Israel en het communisme. Over het schaken wist hij te vertellen dat alle zetten - zelfs de blunders - in de partijen tussen Kasparov, Karpov en Kortsjnoi waren voorgekookt. Fischer toonde de fysieke gezondheid en de wilskracht die doen vermoeden dat hij vandaag en de komende weken sterk zal schaken tegen Boris Spasski. Tijdens de persconferentie die hij gisteren gaf, keek hij na een half uur voor de eerste keer de zaal in, maar in de laatste tien minuten dwaalde zijn blik onbekommerd over de menigte. Hij gaf zijn mening zonder schroom. Hij is overtuigd van zijn gelijk, al zullen weinigen zijn opvattingen delen.

Pag.9: "Sancties? Ik erken de Verenigde Naties niet'; Partijen voorgekookt

Over zijn Hongaarse liefde Zita sprak hij niet. Tegen Zita al evenmin. Het meisje vierde gisteren haar negentiende verjaardag. Op het tot Disneyworld opgedirkte eiland Sveti Stefan genoot zij 's avonds bij de officiële openingsceremonie het gezelschap van Spasski en zijn vrouw, organisator Vasiljevic en zijn echtgenote en Bobby, haar aanstaande echtgenoot

Ze leek weggeplukt vanaf de achterste tafel van een middelbare schoolklas zonder make-up, zonder seks-appeal. Achter een dikke bril bleef ze verwoed haar ogen opensperren. Bijtend op haar lip, bovenop het erepodium, in het volle licht van de televisiecamera's doorstond ze veertig minuten zwaardvechten, ballet, viool, koor, dans en nog meer dans zonder een enkel geruststellend woord van Bobby.

Fischer zat de hele ceremonie apathisch in zijn stoel. De babbeltjes van Vasiljevic ontlokten hem een enkele moeizame grijns. Niemand reageerde op de Freudiaanse verspreking van de Serviër die Spasski tot "adviseur" van Fischer doopte. Alleen de loting - Fischer begint met wit - bracht hem even tot leven. Op de persconferentie was de Amerikaan nog bereid geweest het spelletje tot op zekere hoogte mee te spelen. Alle vragen waren van tevoren door de journalisten op papier gezet. Toen Fischer zich met Spasski en Vasiljeviv achter de tafel zette bleek hij ze nog niet gezien te hebben. “Ik wil de vragen kiezen” meldde hij. Draaiend in zijn stoel gebruikte de Amerikaan acht minuten om alle formulieren door te nemen.

“Wie heeft ze gemaakt? Jullie of de journalisten?”, vroeg hij de gespreksleider. “Heeft iemand een vraag voor Spasski”, suggereerde de gespreksleider. Na een halve minuut stilte wuifde Spasski dat voorrecht weg.

“Ik zal beginnen met een paar onbeschaamde vragen”, zei Fischer en hij las voor en beantwoordde. “Vraag nummer één. Waarom, na het weigeren van zoveel aanbiedingen voor een come-back, heeft u deze geaccepteerd? Dat is niet helemaal waar. Zoals ik me herinner heeft bijvoorbeeld Karpov in 1975 geweigerd tegen mij te spelen op mijn voorwaarden. Het is niet zo dat ik tegen niemand heb gespeeld, maar dat niemand tegen mij heeft gespeeld”.

“Nummer twee. Wat is uw mening over de oorlog in Joegoslavië? Ik denk dat ik die zal overslaan.”

“Nummer drie. Denkt u dat u de laatste 20 jaar beter bent gaan schaken? We zullen zien”.

“Nummer vier. Als u van Spasski wint, gaat u dan Kasparov uitdagen voor het wereldkampioenschap? Kan de vraagsteller niet lezen wat er hier achter me hangt”. Hij wees naar het spandoek dat de match aankondigt tussen wereldkampioen Fischer en uitdager Spasski. Na de vijfde vraag - over de sancties - pakte Fischer de brief en besloot hij het eerste deel van de voorstelling met een klodder speeksel.

Fischer had uitgesproken meningen. Onderschrijft u de sancties van de Verenigde Naties tegen Joegoslavië? “Nee, want ik onderschrijf ook de Verenigde Naties niet. Neem bijvoorbeeld Israel. Resolutie na resolutie - het verlaten van de Westelijke oever en zo - heeft dat land naast zich neergelegd en er zijn nooit enige sancties geweest. Een, naar mijn mening tamelijk goede resolutie - “zionisme is racisme” - is een paar maanden geleden ingetrokken. Ook om veel andere redenen heb ik geen respect voor de Verenigde Naties”.

Schendt u de sancties?

“Ja”.

U bent afgeschilderd als anti-semiet.

“Anti-semitisme is een onzinnige term. Voor zover ik weet zijn Arabieren ook semieten dus ik begrijp niet wat anti-semitisme betekent. Ik ben in ieder geval niet anti-Arabisch”.

Als u daar invloed op zou kunnen uitoefenen, hoe zou u de wereld ten goede veranderen?

“Hmm, ha, ha, ha, dat is een moeilijke vraag. Laat Boris die maar beantwoorden”.

Fischer raakte niet uitgepraat over het van tevoren afspreken van het resultaat van partijen. Hij beschuldigde zelfs de aartsvijanden Karpov en Kortsjnoi van "pre-arranging'.

Hoe is de stand van zaken in de schaakwereld op dit moment?

“Het spelpeil is zonder enige twijfel enorm gestegen maar ik geloof in de volle overtuiging dat het belangrijkste kenmerk van schaken pre-arrangement en bedrog is. Deze criminelen, Karpov, Kasparov en Kortsjnoi, hebben het schaken vernietigd met immorele onethische en voorgekookte partijen. Het zijn de lowest dogs around. Als mensen de waarheid over ze zouden weten zouden ze met meer minachting worden behandeld dan de atleet Ben Johnson. Om jullie een idee te geven over het soort censuur dat we hebben in de wereldpers: ik heb dit in de loop van de jaren aan ten minste duizend mensen verteld maar ik vraag me af of iemand daar ooit iets van heeft gelezen”.

“Ik zal een boek schrijven over de eerste match tussen Karpov en Kasparov waarin ik niet alleen zal aantonen dat de match is voorgekookt maar zelfs iedere partij, en zelfs iedere zet van iedere partij. De blunders gaven de match een façade van werkelijkheid maar het was helemaal geen match”.

“Kasparov heeft me een brief geschreven en via tien verschillende mensen geprobeerd te bereiken. Mijn breuk met de Russen is echter definitief totdat ze de royalties betalen die ze me verschuldigd zijn voor de uitgave van hun vertaling van mijn boek”.

Ligt uw speelsterkte hoger dan die van de officiële wereldkampioen Kasparov?

“Veel hoger”.

Wat is uw opinie over de toekomst van het Sovjet-schaken?

“Wel, de toekomst zal hetzelfde blijven. Bedriegen en partijen voorkoken”.

Wat gaat u na deze match doen?

“Ik zou mijn wereldtitel nogmaals willen verdedigen en ik ben van plan in de Verenigde Staten te blijven wonen”.

Waar gaat u het prijzengeld aan besteden?

“Ik koop een Mercedes Benz en nog een paar van dat soort speeltjes”.

De verslaggever uit Tel Aviv, de enige die opstond en Fischer rechtstreeks vroeg waarom hij, met een joodse moeder, zoveel rare dingen over joden zei en had gezegd, kreeg geen antwoord.