Mazowiecki bepleit optreden tegen excessen in Bosnië; "Ruimer mandaat VN-macht'

GENÈVE, 1 SEPT. De VN-strijdmacht in het voormalige Joegoslavië, Unprofor, moet door middel van een uitbreiding van het mandaat in staat worden gesteld op te treden tegen schendingen van de mensenrechten; een internationale commissie moet oorlogsmisdaden in de Joegoslavische burgeroorlog gaan onderzoeken; de internationale gemeenschap moet verhinderen dat de praktijk van de "etnische zuivering' zich uitbreidt naar de Servische regio's Vojvodina, Kosovo en Sandzak.

Die aanbevelingen staan in het rapport dat de speciale VN-rapporteur Tadeusz Mazowiecki, de vroegere Poolse premier, gisteren de VN heeft overgelegd na zijn onderzoek naar de schendingen van de rechten van de mens in de diverse republieken van het voormalige Joegoslavië.

In Bosnië en delen van Kroatië, aldus Mazowiecki in zijn rapport, bestaat de wet niet langer en worden de rechten van de mens op grote schaal geschonden. Het gevaar is groot dat die schendingen ook zullen doorgaan wanneer de wapens zwijgen, gezien “de intensiteit van wantrouwen en haat over en weer”.

Mazowiecki schrijft dat alle partijen zich schuldig maken aan wreedheden en "etnische zuivering' - maar de Serviërs het meest, met de moslims als belangrijkste slachtoffer. “Het belang van de schendingen van de rechten van de etnische Serviërs in Kroatië kan niet worden onderschat of gebagatelliseerd. Niettemin kunnen de praktijken waarmee grote aantallen Serviërs op de vlucht zijn gedreven, niet worden vergeleken met het systematische gebruik van geweld tegen etnische Kroaten en moslims in Bosnië en Herzegovina”, aldus Mazowiecki.

In zijn achttien pagina's tellend rapport geeft Mazowiecki een aantal details van excessen, zoals de systematische executie van gevangenen in het noordoosten van Bosnië door de beruchte ultra-nationalistische Servische militie "Witte Adelaars' en het “buitengewoon ernstige fysieke geweld” van Serviërs in Banja Luka tegen katholieke priesters en nonnen. De belegering en beschieting van steden in Bosnië dient volgens Mazowiecki geen militair doel, maar is slechts bedoeld om burgers te intimideren en te terroriseren.

In Bosnië en Herzegovina, zo schrijft de VN-rapporteur, bestaat het risico dat grote aantallen burgers het slachtoffer zullen worden van ondervoeding, ziekte en uitputting wanneer de huidige belegering van diverse gebieden niet wordt opgeheven.

Pag.5: "Foltering en moord' Kosovo

Volgens Mazowiecki passen Servische autoriteiten “bij wijze van routine” de praktijk van "etnische zuivering' toe. Mensen worden uit hun huis gezet, gedood of gevangen gezet en huizen en moskeeën worden in brand gestoken. “Er bestaan aanwijzingen dat de praktijk van de "etnische zuivering' wordt uitgebreid naar bepaalde delen van Servi'e en Montenegro waar grote aantallen mensen van niet-Slavische origine wonen”, aldus Mazowiecki. In Kosovo is sprake van “een toename van foltering en moord” op Albanezen, in Vojvodina neemt de “vervolging” van Hongaren en Kroaten toe. Er zijn ook berichten dat duizenden moslims in de Sandzak op de vlucht worden gedreven. Volgens Mazowiecki moeten naar die gebieden internationale waarnemers worden gestuurd. Er moet ook een internationaal onderzoek komen naar het lot van duizenden mensen die vorig jaar zijn verdwenen nadat de Kroatische stad Vukovar zich aan de Serviërs had overgegeven.

De meest controversiële aanbeveling in Mazowiecki's rapport is het pleidooi voor een uitbreiding van het mandaat van Unprofor, de VN-troepenmacht in Kroatië en Bosnië. Volgens Mazowiecki moet Unprofor, dat in Bosnië alleen humanitaire hulpkonvooien mag beschermen, in staat worden gesteld in te grijpen tegen schendingen van de mensenrechten. Het mandaat voorziet daar niet in. Vorige week kondigde de secretaris-generaal van de VN, Boutros Ghali, een uitbreiding van de VN-strijdmacht aan; het mandaat wordt evenwel niet uitgebreid, zo zei hij toen. (Reuter, AP, AFP)