Israelisch voorbeeld

In deze krant van 27 juli zet Derk-Jan Eppink uiteen wat er met het huidige type Tweede-Kamerlid mis is. Daarbij raakt hij ook aan het probleem van de samenstelling van de kandidatenlijsten. De kiezer kent misschien de naam van de lijsttrekker of zelfs van twee of drie andere kandidaten; de meerderheid van de kandidaten (en dus van de straks gekozen Kamerleden) zegt hem niets.

Precies hetzelfde probleem bestond (en bestaat ten dele nog) in Israel. Israel kent een systeem van evenredige vertegenwoordiging, dat veel gelijkenis vertoont met het Nederlandse. Als tegenwicht tegen de klacht dat de kandidatenlijsten in rokerige bestuurskamertjes worden vastgesteld en door vriendjespolitiek beheerst, heeft de Arbeidspartij dit jaar een nieuw systeem ingevoerd. Het begon ermee dat men als in een soort Amerikaanse primary de lijsttrekker door een stemming onder alle leden liet aanwijzen. Zo is Rabin lijsttrekker geworden en niet Peres.

Een lijsttrekker te laten kiezen uit twee kandidaten is één ding. Maar hoe laat je 162.000 partijleden een complete kandidatenlijst samenstellen? Daartoe is een ingenieus systeem bedacht, dat navolging verdient. Ieder partijlid diende tweemaal zijn stem uit te brengen; eenmaal op een nationale lijst en eenmaal op een regionale lijst. Er moest een kandidatenlijst met 45 namen tot stand komen. Daarvan worden 23 op nationale basis aangewezen en 22 op regionale basis. De nationale lijst wordt door het partijbestuur opgesteld en bevat 61 namen. Daaruit mag elk partijlid ten minste 11 en ten hoogste 15 namen aanwijzen. De kandidaten worden in volgorde van het aantal op hen uitgebrachte stemmen op de kandidatenlijst geplaatst. Alleen de 23 met het hoogste aantal stemmen komen op de kandidatenlijst. Vantevoren was vastgesteld dat partijleider Rabin nummer 1 zou zijn en partij-secretaris Charisj nummer 7. De andere 21 dienden uit de resterende 59 te worden aangewezen.

Voorts was het land verdeeld in elf disctricten. Elk district kiest uit zijn regionale lijst twee kandidaten. Ook hier weer krijgen degenen met de meeste stemmen een plaats op de district-lijst.

De verkiezingslijst wordt ten slotte als volgt opgesteld: eerst komen de 12 eersten van de nationale lijst. Voor de volgende 33 plaatsen op de definitieve lijst komen telkens één aangewezene van de nationale lijst, met twee aangewezenen van elf regionale lijsten in aanmerking. Dit systeem is bij de leden enorm aangeslagen. Het heeft bovendien het voordeel dat het evenredige vertegenwoordiging combineert met het districtenstelsel. Het probleem van de onbekendheid van de kandidaten bij het kiezersvolk wordt er in grote mate door opgeheven.

In de praktijk heeft dit systeem voor een aantal verrassingen gezorgd. Dat Peres nummer 2 op de lijst werd, wekte geen verbazing. Dat als nummer 3 de 37-jarige Awraham Burg uit de bus kwam, was wèl een verrassing. In totaal kwamen er 17 nieuwe kandidaten op de lijst. Meest jonge mensen uit de districten. Onder hen Yael Dayan, de dochter van de legendarische Moshe Dayan.

Er rust geen auteursrecht op dit systeem. Is het niet iets voor deze of gene Nederlandse partij?