Saddam spint garen bij terughoudendheid Bush; Saddam Hussein en George Bush spelen verschillende spelletjes

Saddam Hussein mag de strijd op het slagveld roemloos hebben verloren, hij heeft in de zenuwenoorlog die hij van tijd tot tijd tegen George Bush ontketent, een grote voorsprong. De Irakees weet wat hij wil en gebruikt alle middelen die hem ten dienste staan om dat te bereiken. Dat kan helaas, voor zover het de periode na de Operatie Desert Storm betreft, niet worden gezegd van de Amerikaanse president.

Saddam heeft zijn laatste blufpokerconfrontatie met Washington gebruikt om na een poging tot een staatsgreep weer een klein stukje terug te winnen van de controle over zijn land en zijn binnenlandse autoriteit te herstellen. Hij is daarbij ditmaal geholpen door Amerikaanse misvattingen over wat er in Irak en in de Arabische meningsvorming op het spel stond.

Die misvatting bleek uit een uitlating, zondag in het televisieprogramma Face the Nation, van president Bush' normaliter geslepen en zorgvuldige adviseur voor nationale veiligheid, Brent Scowcroft. Op de vraag of de Iraakse dictator nu militair sterker is dan een half jaar geleden, antwoordde Scowcroft: “Waarschijnlijk een beetje, omdat hij naarmate de tijd verstrijkt in staat is zijn eenheden te reorganiseren, de discipline te herstellen en ze weer in vorm te krijgen. Hij is nog geen bedreiging voor zijn buren (...) Saddam is op dit moment alleen een gevaar voor zijn eigen volk, en het doel van dit inspectiesysteem van de VN is om dat zo te houden.”

Mijn bloed stolde toen ik die zinsnede “een gevaar alleen voor zijn eigen volk” hoorde. Na het programma vroeg ik Scowcroft of zijn antwoord niet het risico opleverde dat Saddam zich aangemoedigd zou voelen de moorddadige campagne die hij onlangs tegen de shi'ieten in het zuiden van Irak heeft ontketend, te intensiveren. Scowcroft haastte zich op te merken dat Saddam die conclusie niet moet trekken. De regering zou dergelijke ontwikkelingen zorgvuldig moeten volgen.

Het is echter moeilijk in te zien waarom Saddam die conclusie niet zou trekken. Leith Kubba, één van de leiders van de Iraakse oppositie die zich in Washington bevindt, vertelde me verbijsterd te zijn door het antwoord van Scowcroft: “ Ik heb me afgevraagd: geeft hij Saddam een signaal? Was dit een bewuste verklaring? Saddam zet nu in zijn aanvallen op de shi'ieten vliegtuigen in, die de VS hem hebben verboden te gebruiken. Saddam vernietigt shi'itische dorpen (...) net zoals hij met Koerdische dorpen heeft gedaan. Kijken de VS na Desert Storm rustig toe zonder iets te doen omdat Saddam "slechts' een bedreiging vormt voor zijn eigen volk?”

Saddam gebruikt het conflict met Bush over de rol van de VN in Irak om de schande van de nederlaag van zijn regime te verzachten en om zijn politieke overlevingskansen te vergroten. Voor Saddam is dat niet "een beetje' belangrijk, het is essentieel.

Saddam Hussein en George Bush spelen verschillende spelletjes. Daarom zien ze beiden zichzelf, elk op hun eigen terrein, als winnaar in de confrontatie over de VN-inspectie van het ministerie van landbouw in Bagdad. Saddam speelt schaak, hij is uit op schaalvoordeel; de Amerikaan houdt zijn kaarten verdekt zolang de prijs groeit. Dat leidt ertoe dat Bush' team de winst onderschat die Saddam heeft geboekt door het "compromis', waarmee de Amerikanen deze week afzagen van luchtaanvallen in ruil voor VN-inspectie van het ministerie van landbouw - lang nadat alle bezwarende bewijsstukken zijn verwijderd.

Irak heeft zich een vetorecht verworven over de samenstelling van het inspectieteam. Bagdad is erin geslaagd inspecteurs te weren uit alle landen die strijdkrachten hebben geleverd voor de Operatie Desert Storm. Het is het inspectieteam ook niet toegestaan het kantoor van de minister van landbouw te bekijken. Slechts Rolf Ekeus, een Zweedse diplomaat die het hele inspectieprogramma leidt, is het door de Irakezen "toegestaan' dat kantoor te betreden.

Saddam trekt aldus een lijn tussen de coalitie van Desert Storm en de rest van de Verenigde Naties. De confrontatie, zo heeft hij altijd volgehouden, gaat niet tussen Irak en de VN, maar tussen Irak en de VS. Saddam heeft een punt gescoord, geen geringe prestatie binnen de groep van Arabische en Derde Wereldlanden waarvan hij de gunst zoekt met het doel de VN-sancties en de controle daarop uit te hollen.

President Bush en zijn adviseurs zien die winst niet. Zij geloven duidelijk dat ze nog een kans krijgen om Saddam voor de datum van de Amerikaanse presidentsverkiezingen nog een bestraffende militaire slag toe te brengen. Dat is de spanning die Bush laat oplopen, terwijl Saddam zijn pionnen vooruit schuift. De verklaringen van Bush' team op zondag waarin Saddams omvangrijke wangedrag werd gehekeld, komen neer op een voorbereiding van de rechtvaardiging van onmiddellijke actie op het moment waarop Saddam tegen eind september of in oktober weer de kop opsteekt.

Saddam echter, die alles weet van de Amerikaanse verkiezingskalender, zou tegen die tijd wel eens niet van zins kunnen zijn op tijd met een duidelijke provocatie over de brug te komen. Zelfs als hij dat wel doet, zou de "marginale' verbetering die hij heeft aangebracht in zijn luchtverdediging - dank zij de verbazingwekkende beslissing van de Amerikaanse regering in april om van koers te veranderen en de Iraakse luchtmacht weer ten zuiden van de 36ste breedtegraad te laten vliegen - wel eens kunnen worden vertaald in neergeschoten Amerikaanse vliegtuigen en piloten, een onontkoombare politieke belasting voor Bush en bovendien één die hem wel eens van de uiteindelijke winst kan afhouden als hij die probeert op te strijken.

Bush is niet bij voorbaat uit geweest op de confrontatie van vorige week. Niettemin heeft Bush volgaarne weer even de pet van de militaire opperbevelhebber opgezet en de teleurgestelde kiezers de glorie van Desert Storm voorgehouden. Maar Saddams winst kan wel eens duurzamer van aard zijn. Hij zou wel eens slim genoeg kunnen zijn om het initiatief in handen te houden, en gebruik te maken van de speelruimte die Bush hem laat door zijn eigen positie te verzwakken en tegelijkertijd de inzet van het spel te laten groeien.

© NRC Handelsblad/ The Washington Post