Nog een inslag van asteroïde, maar 300 miljoen jaar eerder

Toen na 1980 duidelijk werd dat de inslag van een groot buitenaards lichaam het uitsterven van allerlei diergroepen aan het einde van de Krijt-Periode (65 miljoen jaar geleden) kan hebben veroorzaakt, is natuurlijk gespeurd naar soortgelijke gebeurtenissen op andere momenten in de aardgeschiedenis waar een duidelijke faunistische of floristische cesuur aanwezig is. Een van de kandidaten die daarbij al direct ter sprake kwam, was een niveau in het midden van het Boven-Devoon, ongeveer 365 miljoen jaar oud.

Nadat al eerder in Australië aanwijzingen voor een inslag waren gevonden, zijn nu microtektieten beschreven uit België (bij Senzeille, prov. Namen) door P. Claeys, S.V. Margolis (Universiteit van California, Davis) en J.-G. Casier (Kon. Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, Brussel) (Eos, suppl. 7 april 1992) en uit het zuiden van China (prov. Hunan) door Kun Wang (Universiteit van Alberta, Edmonton, Canada) (Science, 12 juni 1992).

Microtektieten zijn kleine glasachtige lichaampjes (ongeveer 0,1 mm), grotendeels bestaande uit silicium-oxyde (kiezelzuur, Si02). Sommige zijn bolvormig, andere druppel- of peervormig. Microtektieten zijn ook gevonden aan de bovenzijde van het Krijt, en bekend van historische inslagen. Hun aanwezigheid wordt algemeen met inslagen van meteorieten in verband gebracht. Ook hun samenstelling wijst eerder op een buitenaardse dan op een aardse (vulkanische) oorsprong.

De vondst van microtektieten in China wordt in verband gebracht met een inslagkrater onder het meer Tai'Hu ten westen van Shanghai, de vondst in België met de Siljan-krater in Dalarne (Zweden).

Of de beide niveaus waar de microtektieten gevonden zijn, precies dezelfde ouderdom hebben, staat nog niet vast. Zo niet, dan is het verschil in ouderdom toch slechts gering, veel minder dan een miljoen jaar. Binnen hetzelfde interval ligt ook de ouderdom van iridium-rijke laagjes in het westen van Australië en in het zuiden van Frankrijk (Montagne Noire). Het niveau ligt op of vlak bij de grens tussen het Frasnien en het Famennien, de twee eenheden waarin het Boven-Devoon wordt verdeeld. Beide ontlenen hun namen aan geografische namen in het zuiden van België: de plaats Frasnes en de streek Famenne. In dit opzicht ligt de Belgische vindplaats van microtektieten dus in klassiek gebied.

Het ziet er naar uit dat de aarde in het Boven-Devoon, ongeveer 365 miljoen jaar geleden, tenminste twee flinke, al dan niet gelijktijdige inslagen heeft beleefd. Het zijn vooral de fauna's van ondiepe zeeën, zoals de riffauna's, die toen een zware klap te verduren kregen.