Hainan wil Hongkong en Taiwan overschaduwen

Als alles volgens plan verloopt, steekt over enkele jaren in de Zuid-Chinese Zee een nieuw Hongkong de kop op. De Chinese regeerders hebben het eiland Hainan namelijk tot zéér speciale economische zone uitgeroepen waar heel veel kan en mag. De aanstaande geboorte van een zoveelste Aziatische tijger.

Het eiland Hainan in de Zuid-Chinese Zee is ambitieus. Het wil Hongkong inhalen als florerende vrijhandelszone, met Taiwan concurreren als industriële exportmachine en Hawaii evenaren als een toeristencentrum van wereldklasse. Voor dat doel is het in 1988 al tot de meest speciale van China's "Speciale Economische Zones' (SEZ) verklaard, maar de serieuze start werd pas afgelopen voorjaar gemaakt. In april keurde de jaarlijkse zitting van het Nationale Volkscongres na vier jaar bakkeleien het plan goed om een nog specialere zone binnen de SEZ in te stellen op voorwaarden die ongekend zijn voor een soeverein land. Voor het eerst heeft "laat-communistisch' China een stuk land van dertig vierkante kilometer verpacht en wel voor zeventig jaar aan een kapitalistisch consortium, de Hongkongse dochteronderneming van de Japanse bouwgigant Kumagai-Gumi.

De "Yangpu Economische Ontwikkelingszone' ligt aan een beschermde baai met een natuurlijke haven van achttien meter diep aan de noordwestkust van Hainan, 140 km ten westen van Haikou. Het project is oorspronkelijk het geesteskind van ex-partijleider Zhao Ziyang, die in juni 1989 werd afgezet wegens sympathie voor de neergeslagen studentenbeweging. Zhao had zijn vriend en geestverwant, gouverneur Liang Xiang van Hainan, die met grote voortvarendheid aan de uitvoering van het plan was begonnen, in zijn val meegesleept. Drie jaar stond het plan op losse schroeven en werd het door orthodoxe marxisten gebrandmerkt als een capitulatie voor het imperialisme, een terugkeer naar het kolonialisme enzovoort.

Het verlossende woord werd in januari gesproken door de 87-jarige opperste leider Deng Xiaoping die met zijn "stuntreis' naar Zuid-China alle lichten weer op groen zette voor radicale economische hervormingen. Één van zijn favoriete slogans was dat er meer Hongkong's gebouwd moesten worden aan de Chinese kust. Eind mei werd de pachtovereenkomst discreet getekend om het debat niet opnieuw aan te wakkeren. Daarmee is drie jaar tijdverspilling ingehaald.

Yangpu ligt er nog nagenoeg maagdelijk bij: een rudimentaire havenkade met twee aanlegplaatsen voor schepen van 20.000 ton en opslagloodsen, gebouwd door de Chinezen zelf. In het naburige rommelige dorp Ganchong zijn wat kantoorgebouwtjes en winkeltjes neergezet, maar voor de rest zijn het nog bijbelse tijden. Er is nog niets en uit de droge grond schieten slechts cactussen.

China's gangbare praktijk tot dusver was dat het zelf eerst gebieden ontsloot, de infrastructuur bouwde en dan land voor hoge sommen en korte tijden - vijftien tot dertig jaar - verpachtte aan buitenlandse bedrijven. In Yangpu wordt het gebied in één klap aan buitenlanders gegeven voor de som van nog geen gulden per vierkante meter voor zeventig jaar. De buitenlanders moeten dan wel alles van a tot z bouwen, maar zijn in nagenoeg alles de baas in hun zone. “Yangpu is een SEZ in de SEZ en zal een apart bestuur en een eigen douane-grens krijgen. Daarbinnen is het als een bonded warehouse. De Chinese regering zal alleen de administratieve soevereiniteit uitoefenen.

Pag 14: Hainan nieuwe Aziatische tijger

Bedrijven zullen volledig onafhankelijk zijn in hun zakelijke, commerciële, financiële en technische beslissingen'', zegt Ding Shilong, adjunct-directeur van de Yangpu Economische Ontwikkelingszone (YPDZ). Er zal een bevolking van 400.000 mensen komen, voor 85 procent te recruteren uit heel China en ongeveer vijftien procent mogen buitenlanders zijn. Die buitenlanders mogen zich ook in de dienstensector, zoals onroerend goed, banken, transport en tourisme-faciliteiten begeven. Banken hoeven geen withholding-tax te betalen op interbank-transacties en de winstbelasting is slechts vijftien procent. Alle goederen, materialen etc. die moeten worden gemporteerd voor de ontwikkeling van de zone, behalve consumptie-goederen, zijn vrij van invoerrechten. Voor arbeid aan infrastructuurprojecten hoeft de eerste vijf jaar geen inkomstenbelasting betaald te worden. Daarna is het maximum vijftien procent.

Het consortium moet in de eerste vijf jaar HK$ 10 miljard (1 HK$ is ongeveer 22 cent) investeren in infrastructuur, de tweede vijf jaar nog eens HK$ 8 miljard en uiteindelijk 45 miljard. Vervolgens moeten de industriële faciliteiten gebouwd worden voor een bedrag van HK$ 136.4 miljard. YPDZ-funktionaris Ding zegt dat de eerste grote deelovereenkomst net een paar dagen tevoren is getekend. Dat is dus geen zaak meer van de Chinese regering, maar van Kumagai-Gumi (Hongkong) Ltd. als initiator van het consortium en nieuwe toetreders.

De overeenkomst betreft het bouwen van een energiecentrale ter waarde van HK$ 6 miljard. Daarvoor zijn toegetreden Siemens voor zware machinerieën, Maeda (Japan) voor de bouw, en Ringo (Hongkong) voor supervisie en management. De centrale moet na vijf jaar 450 megawatt genereren en na tien jaar 1.300 mW. Internationalisering van het consortium met niet-Japanse bedrijven heeft het project minder omstreden gemaakt want Japanse dominantie blijft een grote vrees voor bejaarde Chinese nationalisten. Desgevraagd zegt YPDZ-manager Ding dat Kumagai-Gumi (Hongkong) Ltd. voor 35 procent bezit is van het Japanse moederbedrijf, voor 18 procent van C.P. Yu, een Hongkong-Chinees van Mandsjoerijse afkomst, 18 procent van de grote Hongkong-Chinese onroerend goed-magnaat Li Ka-shing, en de rest van kleinere aandeelhouders.

Nieuwe projecten onder discussie zijn een waterzuiveringsinstallatie, een petrochemisch complex en een cementfabriek. Ook zal er een klein vliegveldje komen en een snelweg naar Haikou. Directeur Ding zet uiteen dat aan elk project een tijdslimiet zal worden verbonden. Als de buitenlandse ontwikkelaar er niet in slaagt het project binnen een bepaalde periode te voltooien zal de Chinese regering het recht hebben de grond terug te vorderen. Geschillen kunnen volgens het soepele Hainanese recht, en niet volgens de striktere Chinese nationale wetgeving, worden beslecht. Naarmate er fabrieken komen en het exportproces op gang komt, zal ook de uitbreiding van de havencapaciteit voor schepen tot 200.000 ton aan buitenlanders worden uitbesteed.

Voordat het zover is moet toerisme de grootste melkkoe worden. Favoriet is de zeer pittoreske stad Sanya aan de zuidkust die nu al 600.000 grotendeels binnenlandse toeristen per jaar trekt. Het stadscentrum van socialistische vierkante betonnen blokjes ligt op een landtong in een modderige baai vol gestrande jonken en de bebouwing slingert ook in het rond over de zeldzaam grillige kustlijn. Staande op de hoogste heuvel ziet men overal kilometers maagdelijke stranden met sneeuwwit zand.

“Wij zijn vastbesloten om Sanya te transformeren tot een internationale tropische toeristenstad” zegt vice-burgemeester Wang Jinsheng. Hij zegt dat er tien grote toeristenattracties en 116 pittoreske plaatsen zijn. Investeerders uit de Verenigde Staten, Engeland, Hongkong en Singapore hebben al 160 miljoen dollar bestemd voor het ontwikkelen van twee kleine offshore-eilanden tot eerste klas recreatie-oorden. Een internationaal vliegveld "Phoenix Airport" voor Boeing 747's is in aanbouw en zal in juli 1994 gereedkomen. Hiervoor heeft Frankrijk een crediet van 70 miljoen gegeven. “In het jaar 2005 zal Sanya drie miljoen toeristen ontvangen, van wie de helft internationaal” zegt de vice-burgemeester. Er is geen twijfel aan dat Sanya een nieuwe internationale toeristenbestemming wordt. Een Honolulu zal het echter de eerstkomende generaties niet worden, maar de stranden evenaren nu al Waikiki.