Groot Barrière Rif jonger en vitaler dan men dacht

Het Groot Barrière Rif, het indrukwekkende koraalrif langs de noordoostkust van Australië, is jonger en vitaler dan men dacht. Dat is ontdekt door een groep onderzoekers, geleid door de universiteit van Sydney en het Federale Instituut voor Technologie in Zürich, die in het kader van het Ocean Drilling Programme monsters van de bodem rond dit rif hebben bestudeerd. Daartoe werden met het onderzoekschip JOIDES Resolution vijf gaten van 500 meter diep vlak bij het rif in de bodem geboord.

De onderzoekers boorden niet in het rif zelf, enerzijds vanwege de geringe waterdiepte en vrij grote diepgang van het schip en anderzijds om milieubeschermers niet tegen zich in het harnas te jagen. Uit de bodemmonsters konden de eigenschappen van de sedimenten onder het rif worden afgeleid. Zo vonden de onderzoekers tot hun verrassing dat het rif nog maar jong is. Men kent kleinere riffen die 15 tot 20 miljoen jaar oud zijn, maar de sedimenten onder het Groot Barrière Rif zijn slechts zo'n 1,75 miljoen jaar oud.

Uit de verhouding van bepaalde isotopen in fossielen in de bodemmonsters kon men de temperatuur van het zeewater volgen. Zo'n 27 miljoen jaar geleden was het water te koud voor koraalgroei. Drie miljoen jaar later werd het water 5 tot 10 graden warmer, waardoor er koralen konden gaan groeien. Na een warmteperiode van 14 miljoen jaar werden de wateren weer koeler en gingen de koralen dood. Maar 1,8 tot 2 miljoen jaar geleden vond er opnieuw een snelle opwarming plaats en die klopt precies met de geschatte maximale leeftijd van het huidige rif.

Een andere belangrijke ontdekking is dat het huidige rif het in zijn betrekkelijk korte bestaan niet makkelijk heeft gehad. Het ging minstens een dozijn maal dood en kwam weer tot leven, door het afwisselend dalen en stijgen van de zeespiegel tijdens ijstijden. Zo deed de laatste ijstijd het zeeniveau op aarde 100 meter dalen, waardoor het rif stierf. Zo'n 8000 jaar geleden stond het kalkmassief echter weer onder water en "floepte het geheel weer aan als een gloeilamp', aldus een van de onderzoekers.

Koraalriffen zijn dus misschien veel minder kwetsbaar dan men denkt. En misschien zou de cyclus van sterven en weer tot leven komen de diversiteit van de koralen kunnen vergroten, ongeveer zoals bosbranden de diversiteit in bossen vergroten. Toch is het wonderlijk dat er in zo'n korte tijd weer zoveel koraalsoorten konden verschijnen: in het huidige rif telt men er meer dan 480. De verklaring hiervoor ligt misschien in het Queensland Plateau, ongeveer 200 km voor de kust van Australië. De onderzoekers denken dat dit plateau een soort "vesting' voor de koralen was, waar zij moeilijke tijden doorkwamen. Als het klimaat daarna weer gunstig werd, keerden zij terug naar hun rif.