Glen Baxter beheerst het bibberen in blokletters

Kan een zakelijke drukletter toch een persoonlijk handschrift verraden? Veel tekenaars ontwikkelen hun eigen lettervariant. In deze negende aflevering van de serie over het handschrift een Britse tekenaar die druk- en handgeschreven letters combineert in zijn wonderlijke, absurde universum: Glen Baxter.

Kunstenaars die letters of tekst in hun werk gebruiken, bewegen zich tussen twee uitersten: onpersoonlijke drukletters nauwgezet kopieëren of uitgeknipt hergebruiken, of in zeer persoonlijk handschrift de letters tekenen of schrijven.

Tekenaars die veel met tekst werken, ontwikkelen vaak een persoonlijke handschrift-variant van drukletters. Graficus Pieter Holstein gebruikt vaak blokletters in zijn etsen. Kamagurka hanteert onregelmatige blokletter-varianten. De letters die Peter van Straaten bij zijn cartoons tekent, zijn onmiddellijk als "Van Straaten'-letters te herkennen.

Het komt maar zelden voor dat kunstenaars beide uitersten trachten te verenigen: èn dicht bij de drukletter blijven, èn tegelijk een persoonlijk handschrift tot uiting te laten komen. De enige tekenaar die daarin echt slaagt, is volgens mij de Brit Glen Baxter.

Baxter maakt humoristische tekeningen in een anonieme jaren vijftig kinderboeken-stijl. We zien cowboys en kostschooljongens in merkwaardige, absurde situaties. De tekstjes onder de tekeningen zijn een onmisbaar onderdeel van zijn werk: ze maken de ontregeling van de afbeelding compleet. Juist de "wrijving' tussen beeld en tekst en veroorzaken het droogkomische effect van zijn werk.

Onder een tekening van een exploderende vulkaan lezen we: "Nooit zal ik de dag vergeten waarop ik Brenda ontmoette'.

Of we zien een vrouw zich verschuilen in de open haard, alleen haar rok en benen zijn te zien. Een jongen in korte broek komt de blokhut binnen en merkt op: "Rebecca en ik leken steeds verder uit elkaar te groeien'.

Baxter, zo blijkt uit een klein onderzoekje, gebruikt drie lettersoorten. Om te beginnen is daar het type dat ik maar 'ijzerdraad' zal noemen:

Het is een eenvoudige, vrij onpersoonlijke poging een heldere schrijfmachine-letter na te tekenen. Hij komt, zoals het fragment toont, behalve in Baxters origineel Engelstalige werk ook voor in Kees van Kootens vertaling van Baxters getekende biografie Glen Baxter, Zijn leven (1986).

Dan gebruikt hij een vrij klassieke, getekende Romeinse kapitaal, die ik het type 'gietijzer' zou willen noemen, omdat die nog het meest op een drukletter lijkt:

Tot slot is er mijn favoriete letter, die ik 'prikkeldraad' heb gedoopt. Het is een zeldzame combinatie van onpersoonlijke drukletter en zeer persoonlijk handschrift:

Zo kan alleen Baxter ze maken. Dit is de letter die volledig past bij de wat knullige tekenstijl die Baxter hanteert, en een subtiele eenheid tussen tekst en tekening bewerkstelligt, en zo de "wrijving' nog sterker maakt.

Baxter heeft lang naar deze lettervorm gezocht, vertelde hij me begin dit jaar tijdens de Stripdagen in Haarlem, waar hij exposeerde bij galerie Rumpff. Hij zocht een lettervorm die paste bij zijn bibber-tekenstijl, die hij zelf noemt zijn "Back To The Future'-stijl. “Die heb ik ontwikkeld als een soort levensverzekering. Als ik straks zeventig ben, en echt alleen nog maar trillerige lijntjes kan tekenen, heb ik dezelfde stijl als nu. Dan zullen ze zeggen: Kijk, die Baxter doet het nog steeds prima, hij tekent nog net zo als dertig jaar geleden!”

De daarbij aansluitende lettervorm heeft hij na lang experimenteren gevonden. “Eerst gebruikte ik een typemachine-letter, waar ik met pen dan weer over heen ging. Maar op den duur kon ik het ook zonder voorgetypte letter.” Letters zijn mede zo belangrijk in zijn werk, omdat hij zich, zoals hij zelf zegt, ergens tussen de beeldende kunst en de literatuur bevindt. Dat is goed te zien in zijn recente boek The Billiard Table Murders, dat veel tekst bevat.

Omdat de prikkeldraad-lettervorm erg bewerkelijk is - al die beheerste bibbertjes moeten zorgvuldig getekend worden- gebruikt Baxter ook de minder arbeidsintensieve lettertypes als "ijzerdraad' en "gietijzer'. Die vind ik eigenlijk niet goed passen bij zijn werk. Bij een echte Baxter hoort subtiel prikkeldraad.