Zestig bruggen op een foto van 150 meter lengte; Een metafoor voor Europa

Drie jaar en ruim 35.000 kilometer heeft het de Amsterdammers Paul Gofferjé en Trudy Nijman gekost om hun project "Bridge over Europe '92' te realiseren. Het resultaat is een foto van 150 meter lengte met panoramafoto's van de meest uiteenlopende bruggen, van een antieke stenen voetbrug tot en met een hypermodern geval van staal en beton over de Duitse autobahn. Ieder van de twaalf EG-landen is met vijf bruggen vertegenwoordigd. “Een artistiek panorama van Europa”, aldus de makers. Tot het einde van Expo '92 in Sevilla staat "Bridge over Europe '92' in het "European Pavilion of Gastronomy.'

Paul Gofferjé en Trudy Nijman werken sinds 1988 samen onder de naam Kunstfotografisch Bedrijf. Met het oog op 1992 - het jaar van de Europese eenwording èn van het honderdvijftig jarig bestaan van de fotografie - gingen zij op zoek naar een “metafoor voor Europa die tegelijkertijd een artistiek concept was”, zoals Nijman zegt. “Bruggen zijn behalve oeververbindingen ook verbindingen tussen culturen. Er wordt om gevochten, er worden spionnen op uitgewisseld, ze worden bezongen in poëzie en literatuur. Veel bruggen zijn architectonische monumenten èn belangrijke nationale symbolen.”

Als docent aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht had Gofferjé met studenten een project gedaan getiteld "De Lijn', een 133 meter lange rij van ruim drieduizend Polaroids. Terwille van de symboliek besloten ze dat "Bridge over Europe' 150 meter lang moest worden, één meter per jaar fotografie. Door de beperkte ruimte in het paviljoen in Sevilla moesten ze hiervoor een 75-meter lange versie maken.

De Seitz-camera waarmee de opnames zijn gemaakt, is een verhaal apart. Via een artikel in een vaktijdschrift hoorden zij van het bestaan ervan. “De heer Seitz is een Zwitserse ingenieur die in zijn vrije tijd camera's ontwierp en ook construeerde. Toen hij met pensioen ging is hij met zijn twee zoons een bedrijf begonnen, waar ze nu een beperkt aantal camera's per jaar produceren.” Dankzij de interesse van Capilux in het Bridge-project konden ze over zo'n panorama-camera beschikken. Gofferjé haalt een flinke zwarte kist onder tafel vandaan en geeft een korte demonstratie. Terwijl de lens op en neer beweegt draait tegelijkertijd de kap 360 graden om zijn as. Het ding heeft een onweerstaanbare gelijkenis met E.T.

Het apparaat zelf mag onhandig lijken, de dia's die het produceert - 11 centimeter breed en 42 lang - zijn uitermate scherp en briljant. Afhankelijk van de hoek waarop de camera wordt geplaatst en het aantal graden, kan de fotograaf het beeld van de brug en zijn omgeving naar zijn hand zetten, van volstrekt normaal tot en met een surrealistische overdrijving. “Een simpele feitelijke weergave vinden we niet genoeg,” zegt Gofferjé. “We scheppen een eigen beeld.”

De selectie van de zestig gegadigden kostte de meeste tijd en kilometers. In eerste instantie benaderden ze de andere elf landen via ambassades, ministeries van cultuur en Kamers van koophandel. “Maar de conclusie was steeds hetzelfde: eigenlijk weet niemand er iets van. De meeste mensen kennen alleen de beroemde bruggen en die in hun eigen buurt. Gelukkig kregen we een reisbeurs van WVC en zijn we ze zelf gaan zoeken.”

Dat leidde tot enkele bizarre incidenten, bijvoorbeeld toen ze zonder het in de gaten te hebben met een kampeerbus vol apparatuur vanuit Griekenland twintig kilometer Albanië in waren gereden. De bewapende soldaten die hen staande hielden, waren gelukkig eerder verbaasd dan kwaad. De tocht zelf bleek ook tevergeefs: “De brug die ons was aangeprezen, bleek al in 1945 te zijn gebombardeerd!”

Al reizend ontdekten ze veel meer interessante bruggen dan het streefgetal van zestig. “We besloten ons niet tot beroemde of historische bruggen te beperken. Soms vielen we simpelweg voor de mooie vorm, of het verhaal van een brug, bijvoorbeeld eentje van Gustav Eiffel in Portugal, waar een aantal van zijn beste ontwerpen staan.”

Alle bruggen die water overspannen, werden vanaf het water gefotografeerd. Soms betekende dat eindeloos in het water staan totdat de zon en de camera allebei precies goed stonden. Of werd er een boot gehuurd en alle apparatuur aan boord gehesen, inclusief een zeven meter hoge kraan die een sponsor uit de filmbranche speciaal hiervoor in een lichte, demontabele versie liet construeren.

Toen de definitieve keuze was gemaakt, moesten de stroken nog tot een "lopend verhaal' worden gemaakt. Dankzij een nieuwe toepassing van de computertechnologie konden alle zestig bruggen, per land gegroepeerd, tot één naadloos doorlopend beeld aan elkaar worden vastgemaakt. Paul Gofferjé is diep onder de indruk van het procédé. “Met een serie computers, de "Barco-Creator', is het mogelijk de wolken, het water en het groen digitaal te scannen en vervolgens perfect op elkaar aan te sluiten.”

Tot aan het einde toe waren er steeds nieuwe technische barriéres om te nemen. Hoe zet je de smalle dia-stroken over op Ilvochrome-diamateriaal van 76 centimeter hoog en 150 meter lang? Wat voor semi-flexibel ophangsysteem moet je ontdekken - uiteindelijk is het hiervoor ontwikkeld - om dit slingerend kunstwerk in verschillende configuraties op te stellen: een lus, bijvoorbeeld, of een spiraal? En hoe krijg je over de hele lengte gelijkmatige verlichting van achteren? Trudy Nijman: “We raakten gewend aan de reactie van fabrikanten: o nee, wat u wilt bestaat niet, cq is onmogelijk. Maar kennelijk was ons geloof in dit project aanstekelijk, want we hebben heel veel hulp en sponsoring gekregen.”

Tot slot hadden ze hun laatste restje doorzettingsvermogen nodig om zich een weg te banen door de Europese bureaucratie. Maar toen ze eindelijk een paar sleutelfiguren te pakken hadden toonde "Brussel' zich heel enthousiast over het opnemen van "Bridge' in de EG-presentatie op de Wereldtentoonstelling in Sevilla. Volgend jaar reist "Bridge' naar Kopenhagen en Lissabon en wellicht zal het in de zomer te zien zijn in het Nederlands-Architectuurinstituut in Rotterdam.