"Worstelaars verdedigen beschaving'

BARCELONA, 28 JULI. Zijn allereerste herinnering stamt uit de tijd dat hij drie was. Hij lag bij zijn moeder in bed op een warme zomeravond. En plotseling werd er op de deur gebonkt, niet geklopt maar gebeukt. De deur schoot uit de sponning en een gigantische man duwde zijn moeder als een stormram tegen de muur. Ze gilde dat hij moest vluchten, vluchten. Maar hij zag nog wel hoe ze werd verkracht en met een mes werd bewerkt.

Van de twee jaar daarna weet hij niks meer. Zijn eerstvolgende herinnering is dat hij op de schouders zat van zijn opa en zich vastklampte aan diens kaalgeschoren schedel. “Ik zal je leren jezelf te verdedigen en om anderen te beschermen”, zei zijn opa. “Ik leer je worstelen.”

Voor Bobby Douglas, de 50-jarige hoofdcoach van het Amerikaanse worstelteam bij de Olympische Spelen, is worstelen een manier van overleven, niet alleen voor hem maar voor de hele mensheid. “Worstelaars verdedigen de beschaving”, zegt Douglas. “Worstelaars vernieuwen de levenskracht.” Dat gebeurde al duizenden jaren geleden bij de Perzen, Grieken, Egyptenaren, Mongolen, Afrikanen. Worstelen diende om de leiders te selecteren. Dat is ook in de moderne tijd nog zo, zegt Douglas. Washington, Lincoln, Hoover, Roosevelt, hoeveel Amerikaanse presidenten, hoeveel andere grote mannen zoals Plato en Schwarzkopf, waren niet worstelaar?

In het olympische worstelstadion op de Montjuich wijst hij om zich heen naar al die “krijgers” uit zoveel verschillende landen, verbonden door een eeuwenoude traditie. “Ze vormen de schakel met het verleden.” Hoe sterk dat ook voor hem gold, ontdekte hij pas door de Olympische Spelen. En door de maakster van de film over de Spelen in het Duitsland van Hitler, Leni Riefenstahl.

Zijn opa leerde hem worstelen. En het was alsof hij thuiskwam, alsof hij altijd al een worstelaar geweest was, zelfs nog voor hij kon lopen. Hoogtepunt van de week was als hij 's zaterdags met opa mee mocht naar een plaatsje in Ohio dat Stop-32 heette omdat er maar 32 huizen stonden. Daar worstelde zijn opa, de mijnwerker, tegen Italianen en Polen. Hoe hard hij ook zweette, het stof van de kolen kreeg hij nooit uit zijn poriën.

Pag 9: Op een van de foto's stond het torso van een Nuba-krijger. Alsof zijn opa hem aankeek.; In voetspoor van de man, genaamd "As'

Onderweg vertelde opa altijd spannende verhalen over een man, genaamd "As', een grote, trotse strijder. De man, genaamd "As' was leider geweest van de Nuba, een stam van zwarte farao's en machtige krijgers waar worstelen een mythische bezigheid was. Maar op een dag was hij gevangen genomen en in slavernij naar de Verenigde Staten gebracht. De man, genaamd "As', had steeds zijn hoofd geschoren voor het vechten. En opa had die gewoonte overgenomen. Bobby had het niet begrepen maar wel prachtig gevonden: zijn eigen opa in het voetspoor van de sterke man, genaamd "As'.

Hij had er later nooit meer naar kunnen vragen. Zijn opa stierf toen hij zeven was, zoals alle mensen die zich over hem ontfermden plotseling door de dood werden getroffen. Ook zijn worstelcoach George Kovalicek, die hem zelfvertrouwen en morele waarden gaf en als een tweede vader voor hem was. Kovacilek maakte niet meer mee dat Douglas zich in 1964 als eerste zwarte Amerikaan plaatste voor de olympische worstelploeg en in Tokio als vierde eindigde in het vedergewicht.

Maar Bobby Douglas liet zich niet vloeren. Een echte worstelaar beheerst zijn emoties. Nooit mag zijn tegenstander merken hoe zwaar hij ademhaalt of hoeveel pijn hij lijdt. “Worstelen leert je ook verlies te verdragen”, zegt Douglas. “Om te gaan met tegenspoed.”

Dat had hij nodig bij de Olympische Spelen van 1968, waar hij optrad als captain van het Amerikaanse worstelteam. Eerst werd hij getroffen door een voedselvergiftiging. Ernstig verzwakt scheurde hij in zijn eerste partij ook nog eens zijn achillespees. Toch kon hij twee jaar later toen hij zich terugtrok uit de topsport, terugzien op een score die in de Verenigde Staten nooit geevenaard is: 303 partijen gewonnen, 17 verloren, 7 onbeslist.

En al die tijd was hij met een geschoren hoofd in het strijdperk getreden. Als een eerbewijs aan zijn opa. Tijdens Olympische Spelen had hij zich erover verbaasd hoeveel andere worstelaars zich van hoofdhaar ontdeden voor de wedstrijd. Dat was de aanleiding om zich te verdiepen in de geschiedenis van zijn sport.

Zo ontdekte hij de grote sociale en religieuze betekenis van het worstelen in vele culturen. Wroetend in het verleden kwam hij onvermijdelijk ook bij zijn eigen familiehistorie terecht. Voor het eerst kreeg hij zijn oma zover dat ze over de man, genaamd "As', wilde praten. Die mythische figuur had echt bestaan en wegens zijn uitzonderlijke lichamelijke gaven was hij op de plantages in het zuiden van de Verenigde Staten als dekhengst ingezet. Met behulp van oude dagboeken en familiebijbels kon Douglas zich zekerheid verschaffen. Hij was een achter-achter-kleinkind, een van de vele, van de man, genaamd "As'.

Een nog grotere schok kreeg hij toen hij op een fotoboek stuitte: "De laatsten van de Nuba'. Een boek dat halverwege de jaren zeventig gemaakt was door Leni Riefenstahl, de Duitse actrice en fotografe en cineaste die veertig jaar daarvoor haar beroemde propagandafilm over de Neurenbergse partijdagen "Triomf des Willen' had geproduceerd. Op een van de foto's stond het torso van een Nuba-krijger. Het was alsof hij zijn opa aankeek voor een worstelwedstrijd. Op andere foto's waren tientallen mannen aan het worstelen, hun hoofden geschoren, hun schouders ingesmeerd met as.

Uit de begeleidende tekst leerde hij dat het worstelen in de Nuba-maatschappij centraal stond. “Worstelen betekent voor de Nuba”, noteerde Leni Riefenstahl, “wat rijkdom, macht en status voor de Westerling is. (..) Ze vechten voor de vernieuwing van de heilige levenskracht van de stam.” Kinderen kregen al worsteltraining nog voor ze behoorlijk konden lopen. Ontmoetingen tussen Nuba-dorpen bleven beperkt tot ceremoniele worsteltoernooien. Voor Bobby Douglas was het alsof de zin van zijn leven werd onthuld.

Douglas wil niets liever dan de boodschap verbreiden. Dat doet hij al meer dan twintig jaar als coach, eerst van de Arizona State University, sinds kort van de Iowa State University, de enige plaats in de Verenigde Staten, zegt Douglas, waar 14.000 mensen naar een college-worstelwedstrijd komen kijken.“De beste worstelomgeving van de wereld.”

Hij zegt dat het worstelen ook weer levenskracht zou kunnen brengen in de Amerikaanse binnenstadsgetto's. Nog altijd is worstelen in de Verenigde Staten een sport voor blanken. Maar twintig procent van de worstelaars behoort tot een minderheidsgroep. Terwijl het worstelen juist aan de onderklasse uitzicht op verheffing biedt, meent Douglas. Dat heeft hij zelf toch ervaren. Worstelen heeft hem zelfrespect gegeven en zelfdiscipline en een krachtig lijf en een ijzeren wil en een positieve kijk op het leven. Hij voelt zich verplicht om de verhalen over de revitaliserende werking van het worstelen te vertellen aan ieder die ze maar wil horen. Het is ook zijn verhaal.