Maurik

"Witte steenkeel' luidt vanouds de term: de kracht van vallend water als middel om elektriciteit op te wekken.

Typisch een produkt van bergachtige streken en in dit opzich kan Nederland dus nooit een rol van belang spelen. Maar een bescheiden rolletje wèl, bijvoorbeeld bij de stuw van Amerongen, pal tegenover Maurik in de Nederrijn, waar de PGEM (energiemaatschappij voor Gelderland en Flevoland) het kunstmatig verval benut om vier Kaplan-turbines op gang te brengen. Samen leveren ze 32 miljoen kilowattuur per jaar, wat zich laat vertalen in elektrische stroom voor circa 10.000 gezinnen.

Ach, het is maar dwergenwerk. Nederland mag dan vier van die watercentrales tellen, hun gezamenlijk vermogen reikt niet verder dan 37,3 megawatt, minder dan Dodewaard en dat is al zo'n kleintje. Maar er is meer dan de kracht van het getal. Een energetische kabouter als hier bij Maurik verdient waardering om zijn volstrekt schone techniek, terwijl steenkool of gas worden uitgespaard en het nucleaire spook niet kan opdoemen. Kortom, een duurzame energiebron.

Tegenover de gratis brandstof die bij de stuw voorhanden is, stond wel een investering van 57 miljoen, circa twee keer zo veel als voor een kolencentrale, maar een voordeel is weer dat de installaties een veel langere levensduur hebben. Dat is duidelijk gebleken in de Roer achter Roermond, waar de Elektro-Chemische Industrie (later Akzo) sinds 1926 twee turbines in bedrijf had om haar de nodige stroom te leveren. Een van die machines heeft nog tot 1974 dienst gedaan.

De centrale van Maurik draait onbemand, maar mensen zijn er, althans vandaag, genoeg. Leerlingen van de lagere land- en tuinbouw in Gouda krijgen het fenomeen "witte steenkool' uitgelegd als onderdeel van een excursie, die ook de stuw en bijbehorende sluis omvat. De Kaplan-turbines met hun opmerkelijke vermogen om ook bij geringe hoogteverschillen energie op te wekken, weten niet ieder in gelijke mate te boeien. Op menig gezicht staat slechts verlangen naar ijs of frisdrank geschreven. Het is dan ook zeer warm in de turbinekelder. Er druppelt water naar beneden, maar daar kan men beter afblijven. Waarschijnlijk is er een pakking aan vervanging toe.