De wet toepassen en niets anders

GIUSEPPE AYALA is, na de dood van rechter Falcone en procureur Borsellino, de laatste overlevende van de groep geharnaste bestrijders van de Italiaanse mafia. Van opgeven van de strijd wil hij niet weten, ondanks alle tegenslagen.

PALERMO, 28 JULI. Een onafscheidelijk trio. Drie mannen, drie Sicilianen, drie magistraten, drie vrienden. Met z'n drieën vormden zij de anti-mafia-pool. Om de risico's te spreiden, dachten zij. Een rechter-commissaris, een procureur en een advocaat-generaal. Twee zijn er dood, Giovanni Falcone, de rechter en Paolo Borsellino, de procureur. Nu blijft alleen Giuseppe Ayala, de advocaat-generaal, over.

In de kathedraal van Palermo heeft men vorige week dinsdagmiddag tijdens de begrafenis van de vijf politieagenten, die zondag met Paolo Borsellino bij een bomaanslag om het leven kwamen, kunnen zien hoe populair hij is. Met Leoluca Orlando, oud-burgemeester van Palermo, gezocht door de mafia, op geheimzinnige wijze uit zijn onderduikplaats tevoorschijn gekomen om in de kathedraal te verschijnen om vervolgens weer te verdwijnen, was Giuseppe Ayala, nu afgevaardigde van de Republikeinse Partij (vijf procent van de stemmen over het gehele land), de enige politicus die niet door de menigte werd uitgefloten, maar juist werd toegejuicht, waarbij men zijn naam riep en men spandoeken zwaaide met de leuze: “Wij willen Ayala als minister van binnenlandse zaken.”

Surrealistische scenes die zich afspeelden onder de ogen van de president van de republiek, Luigi Scalfaro, van de premier, Giuliano Amato, en van vele anderen, die hij trouwens - dank zij zijn populariteit en ook dank zij zijn rijzige figuur - probeerde te beschermen tegen de woede van de aanwezige jonge politiemannen. En gedeeltelijk dank zij hem heeft de president van de republiek, die toch nog een stomp kreeg in het gewoel, zich nog aardig uit de chaos weten de redden. Tijdens dit magische moment had deze man van 48 jaar, vader van één zoon en twee dochters, het gevoel een bijna goddelijke missie te vervullen. Hij werd de held van de Sicilianen. Hij was degene die vanaf dat moment het symbool was van de dubbele weigering: nee tegen de mafia, nee tegen de bestuurders van Rome.

Zo is Giuseppe Ayala vijand nummer één geworden van de mafia. Tijdens het grote proces van Palermo in 1987 was hij de openbare aanklager, de advocaat-generaal die ongeveer 2000 jaar gevangenisstraf eiste tegen ongeveer 300 mafiosi.

Bent u bang?

Ja, van tijd tot tijd. Het zou vreemd zijn als ik niet bang was. Want angst betekent voor mij het bewustzijn dat ik een mens ben en geen Übermensch. Ik ben soms bang op straat, onder de mensen, maar het is geen innerlijke bangheid, geen obsessie. Gelukkig maar, want anders zou ik een levende dode zijn.

Welke boodschap brengt de mafia?

Samengevat houdt zij het volgende in: “Ziet u, wij zijn sterk, wij kunnen doen wat wij willen en wanneer wij dat willen. Dus, vergeet ons. Laat ons met rust, hier, thuis, in Palermo, op Sicilië en dan zullen wij u ook vergeten.” Dat is de boodschap.

En heeft men de boodschap ontvangen?

Ja, ontvangen en ontcijferd. Maar denkt u dat de staat aan zo'n chantage moet toegeven? Men moet als antwoord zijn schouders ophalen. Wij marchanderen niet met deze mensen. Wij praten niet met dit soort mensen.

In de kathedraal werd u door de menigte toegejuicht onder de ogen van het hoogste gezag van de staat, dat zelf uitgejouwd werd. Dat zal wel indruk op hen hebben gemaakt. En na de ceremonie stond de president van de republiek erop met u te spreken. Om wat te zeggen?

Banaliteiten... Weet u, in Italië heeft de president van de republiek niet dezelfde macht als in Frankrijk. Hij speelt een symbolische rol. De premier heeft in principe meer macht, maar hij is de gevangene van zijn partij, de christen-democratische. In Italië is de macht in de handen van het parlement. En sinds 45 jaar is het maar één partij, met een paar coalitiepartners afhankelijk van de omstandigheden. Alleen de Republikeinse Partij zit vandaag echt in de oppositie.

En als de premier u, na een stemming in het parlement of een overleg met de instellingen van zijn partij, het ministerie van binnenlandse zaken zou aanbieden? Zou u dat aannemen?

Zonder twijfel en met veel plezier, maar op één voorwaarde: dat mijn drie kinderen Palermo verlaten, alsook mijn moeder, die mij iedere dag opbelt om te zeggen dat ik haar niet moet komen opzoeken omdat zij bang is telkens wanneer ik mij verplaats.

Wat is uw bescherming?

Een geblindeerde auto en twee lijfwachten. Ik heb mijn escorte een jaar geleden verkleind. Hoe meer politieagenten er zijn, des te meer doden er vallen. Wij hebben het bewijs daarvoor onlangs weer gezien.

Wat is de mafia en wie is de mafia?

De mafia is een gestructureerde en hiërarchisch opgebouwde organisatie, die haar eigen wetten, regels en bestuur heeft en wier zetel gevestigd is in Palermo. Op Sicilië vertegenwoordigt zij, van de baas tot de huurmoordenaar, ongeveer vijfduizend mensen op een bevolking van vijftig miljoen.

Lopen de bazen, die door iedereen worden herkend, zonder vermomming rond?

Natuurlijk. En ik ken er verscheidene. Wij kennen er allemaal wel een paar. Maar ga dat maar eens bewijzen. Er zijn er ook die door de staat al sinds twintig jaar worden gezocht of waarvan de staat zegt dat ze worden gezocht. Zoals Riina en Provenzano, die zich in Palermo gedragen als een vis in het water.

U wilt daarmee dus zeggen dat de staat medeplichtig is?

De Italiaanse staat is een boom met enkele verrotte takken, die men af zou moeten zagen. Wij hebben een regering die het toelaat dat Falcone, Borsellino en zovele anderen worden gedood. Zij is zo erg aan haar privileges gehecht, dat het politiek establishment van de christen-democratie zichzelf geen vragen stelt, zelfs niet na alle gebeurtenissen van de afgelopen weken. Hier heeft u de paradox van de politiek in Italië: een regering zonder basis in het volk, die het volk meent te vertegenwoordigen. Bovendien gebruikt en misbruikt zij het woord "democratie'.

Denkt u niet dat deze laksheid en dit eeuwig hameren op de rechten van de mens, getuigen van een complex dat met het verleden te maken heeft, met de fascistische periode?

Misschien wel een beetje ja. Er heerst nog steeds een ingewortelde herinnering aan het fascisme. Maar dit gevaar, deze bedreiging, wordt vooral gebruikt door de politici als middel om zichzelf te beschermen; politici, die niet willen dat de situatie verandert. Het is heel makkelijk: de regering verbergt op deze manier haar zwakheid en haar combinaziones: pas op, gevaar, fascisme.

Toch laat de gewone man blijken dat alleen Mussolini erin slaagde de mafia terug te dringen.

Ongetwijfeld, maar dat was een ander tijdperk, een andere context en de democratie bestond toen niet. Er was maar één partij in het hele land. Italië is vandaag de dag een rechtsstaat.

Goed, stelt u eens voor, als u morgen minister van binnenlandse zaken zou worden. Wat zou u dan doen?

Dat is heel simpel: de wet toepassen en niets anders. Wij hebben instellingen, wetten op papier. De christen-democratische regeringen die elkaar 45 jaar lang hebben opgevolgd, waren niet in staat of hadden geen zin de wetten toe te passen.

Maar concreet gezien?

Noch de doodstraf, noch pantserwagens op straat. Degenen die dit voorstellen zijn ontoerekeningsvatbaar. Eerste maatregel: de banden tussen de politiek en de mafia doorsnijden, alleen al op het niveau van lokale verkiezingen. Natuurlijk kan dit niet in één dag gedaan worden en zullen er doden vallen. Maar die prijs moet worden betaald voor de overwinning. Ze moeten allemaal uit de instellingen worden gezet. Tweede maatregel: een strenge, samenhangende, onbuigzame politiek. Bijvoorbeeld, degenen die veroordeeld en gevangen zijn isoleren, de straf die hun is opgelegd toepassen. Met andere woorden, je moet gewoon de democratie laten draaien.

De mafia is nog nooit zo sterk geweest als vandaag. Zij is zelfs zo sterk, dat men zich in Duitsland en ook in Frankrijk zorgen begint te maken. Wat denkt u daarvan?

U heeft groot gelijk. Het centrum van de organisatie blijft in Palermo. Maar haar zaken breiden zich overal uit, vooral in Frankrijk. Dat valt niet te betwisten.

De anti-mafia-pool bestaat dus niet meer?

Hij was toch al door toedoen van de staat uit elkaar gevallen. Door de jaloezie in het corps van de magistratuur en door de druk van de mafia op de politici, is de pool uiteidelijk uit elkaar gevallen, is zijn doeltreffendheid verminderd, maar ons moreel werd er niet door beïnvloed. Rome heeft ons ervan beschuldigd communisten of fascisten te zijn, omdat wij de strijd tegen de mafia naar het terrein van de politiek hebben verplaatst, nadat zij tienduizend keer had kunnen zien dat de strijd op het terrein van politie en justitie nutteloos was. Zo presteerde het bestuur het om zijn privileges te behouden. Belachelijk!

Bent u het volgende slachtoffer van de mafia?

Ik hoop van niet. Ik wil niet sterven.

Verscheidene mafiosi, verscheidene moordenaars wensen echter uw dood. U bent zelfs ongetwijfeld de eerste op de zwarte lijst.

Het is niet de gewoonte van de mafia uit wraak te doden. Tenminste, dat hoop ik... Zo is dat tot nu toe altijd gegaan. Maar ja, wat kan ik eraan doen?

© Le Figaro