Consument steeds schichtiger

De daling gisteren van de koersen op de beurs van Tokio, net nadat de Bank van Japan het disconto verder verlaagde tot 3,25 procent, voorspelde weinig goeds. Vandaag zijn de koersen weer iets gestegen, maar voor hoe lang?

De renteverlaging helpt misschien de banken, effectenhuizen en onroerend-goedfirma's, die door de koersval allemaal hard worden getroffen, een beetje. Maar of de renteverlaging de burgers aanzet tot meer consumeren en de bedrijven tot meer investeren? Bankgouverneur Mieno hoopt het, maar nu hij telkens toegeeft dat de recessie ernstiger is dan werd voorzien en telkens zegt dat verdere renteverlaging niet nodig is, worden zijn uitspraken niet geloofwaardiger. Door een dag voor de verkiezingen op grote schaal te laten uitlekken dat de rente omlaag zou gaan is bovendien twijfel gerezen over de onafhankelijke reputatie van de Bank.

De beleggers zien de winsten van bedrijven voorlopig niet stijgen en verkopen liever hun effecten dan dat ze effecten kopen. Het gemiddelde dividend is nog geen één procent van de beurswaarde. Vier grote autofabrikanten, zo werd vorige week bekend, zullen opnieuw forse winstdalingen melden bij hun halfjaarlijkse cijfers in september, variërend van 18,9 tot 78,3 procent. Zij zullen hun investeringen niet opvoeren, integendeel.

Sinds het hoogtepunt van de bubble-economie eind 1989 is de Nikkei, het koersgemiddelde van 225 geselecteerde fondsen, met 60 procent gekelderd. Dat is meer dan de 50 procent van 1950, die tot april dit jaar de diepste koersval was van na de oorlog. Het maakt de consument almaar schichtiger en hij spaart harder dan ooit om zich tegen risico's in te dekken. Vier renteverlagingen hebben hem daarvan niet kunnen weerhouden. Zou de vijfde van gisteren dat wel doen?

Iedereen - bedrijven, consumenten, beleggers - wacht met smart op het kabinet. Het extra crisisberaad afgelopen vrijdag in de residentie van premier Kiichi Miyazawa was niet meer dan een signaal aan de kiezers: wij houden voor u de vinger aan de pols. Het beraad leverde niets concreets op, behalve dan dat het kabinet niet in oktober, maar al in september met nieuwe stimuleringsmaatregelen zal komen om de economie op te peppen. De kiezer geloofde het wel, de opkomst zondag bij de verkiezingen voor het Hogerhuis was nog nooit zo laag geweest.

Directe interventie op de effectenbeurs is uitgesloten. De enige sector die nog bulkt van het geld is de levensverzekeringswereld - en de postspaarbank, de grootste spaarpot ter wereld. Maar de levensverzekeraars laten zich niet meer, zoals in 1987 ten tijde van de de beurskrach op Wall Street nog gebeurde, door de autoriteiten de wet voorschrijven. Zij gaan nu op hun eigen oordeel af en kijken daarbij vooral naar buitenlandse beleggers - die zich sinds kort ook terugtrekken van de beurs, als de laatste der Mohikanen. De grote effectenhuizen met hun dure beleggingsadviezen hebben het bij de verzekeraars verbruid. De verzekeraars verliezen weliswaar door de koersval ook op hun effectenbezit, maar door hun vaste inkomsten (premies) beschikken ze over fenomenale middelen, middelen die ze liquide houden bij gebrek aan lange beleggingsmogelijkheden. Ze hebben hun les geleerd. En de postspaarbank? De postspaarbank mag straks de extra stimuleringsplannen van het kabinet financieren.

Premier Miyazawa heeft misschien de verkiezingen willen afwachten in de hoop op een sterkere onderhandelingspositie met de machtige bureaucraten van het ministerie van financiën. Die nemen het standpunt in dat eerst de effecten van de stimuleringsmaatregelen van april moeten worden afgewacht. Toen besloot het kabinet de overheidsinvesteringen versneld uit te voeren. De angst voor weer een bubble-economie zit er op het ministerie goed in. Tenslotte was het Miyazawa die als minister van financiën de economie destijds tot het kookpunt bracht. De LDP heeft haar kaarten al op tafel gelegd, ze wil in het najaar bijna zeven biljoen yen (100 miljard gulden) extra in de economie pompen. LDP's vice-president en "kingmaker' Shin Kanemaru heeft zelfs al een bedrag van 10 biljoen yen genoemd. Op het ministerie van financiën wordt vooralsnog gedacht aan een bedrag van hooguit drie biljoen.

Zolang er geen knopen worden doorgehakt, blijft het pessimisme onder beleggers en ondernemers de conjunctuur beheersen. Daarbij menen sommigen dat het alleen maar erger wordt, anderen dat het met de recessie wel meevalt. Pessimisten en optimisten geloven beide dat er maar weinig voor nodig is om hun gelijk bevestigd te zien. De optimisten voorzien een herstel dat nog dit jaar begint, de pessimisten een aardschok à la 1987 op Wall Street met dit keer Tokio als epicentrum.