Rovertje en reizigertje

De jonge volwassenen van nu, onlangs per enquête onderzocht, blijken over het algemeen solide, werkzame, niet al te exuberante mensen te zijn. Op zichzelf een gunstige ontwikkeling als je ze vergelijkt met de wat oudere volwassenen die je over het algemeen al met de grootste moeite aan het praten krijgt en de nog oudere wie niets te dol is. Maar hoe komt het dat juist op de onlangs onderzochte generatie zo weinig valt aan te merken? Ieder psychologisch verschijnsel heeft altijd een verklaring die door een volstrekt tegengestelde duiding kan worden vervangen zonder dat de ene bewijsbaar minder goed is dan de andere, zodat ik het erop waag.

Alle generaties ontvangen een opzettelijke en een onopzettelijke opvoeding. De opzettelijke krijgen ze thuis en op school; de onopzettelijke via een osmotisch proces, door de voorbeelden waarmee ze dag in dag uit worden omgeven. Het fundament voor opvoeding van de jonge volwassenen van nu is gelegd in een tijd van kentering. De alles-moet-kunnen periode van de jaren zestig was afgelopen, of bezig te verlopen in een zekere sloomheid die toen de Grote Matheid werd genoemd. De energie van het politiek en maatschappijk verzet was grotendeels verbruikt. Ze zijn opgegroeid in een samenleving die werd bepaald door een hang naar depolitisering, het échec van Den Uyl en de opkomst van Van Agt. Daar was vergelijkenderwijs weer meer ruimte voor een behoudend burgerlijk constructivisme. De krakers hebben de achterhoede gevechten van de jaren zestig gevoerd. Vandaar dat dit grote midden der omstreeks dertig-jarigen zo rustig werkzaam is. Aan het einde der geschiedenis is er feitelijk maar één groot doel: de schaapjes op het droge hebben. Waren alle generaties van deze gedachte vervuld dan zou de continuïteit der vredigheid verzekerd zijn.

Zo is het niet. De maatschappij blijft zich vernieuwen. Als de politieke partijen het niet meer weten dan komt het wel ergens anders vandaan. Om nu al iets te kunnen zeggen over de uitslag van de enquête naar de toestand van de volwassen jongeren omstreeks het jaar 2012, moeten we nagaan wat de kinderen van nu leren, niet alleen in het gezin en op school maar vooral door het proces van osmose, het niet opzettelijk gegeven voorbeeld.

Wat zou op mij als zesjarig jongetje op straat, op de televisie en in de krant het meest opvallen? Ik denk dat ik me in deze mooie zomer bijvoorbeeld zou verbazen over de open auto's die muziek braken. In m'n kindernaïviteit zou ik misschien denken dat je het veel beter zou kunnen horen als je de geluidsinstallatie wat zachter zet. "Waarom doen ze dat pappa?" "Ja, dat vinden ze fijn.' "Maar waarom vinden ze het fijn?" Ga dat maar zelf even aan die meneer vragen.' Telaat. Zijn luidsprekers zijn al bij het volgende stoplicht aan het braken.

Iets anders. Ik denk dat kinderen van nu niet minder dan geterroriseerd zijn door het bericht van de pitbull die een van hen heeft doodgebeten. Ik weet zeker dat ze met het diepste wantrouwen de volwassenen bejegenen die er niet in slagen, deze honden van de straat te verwijderen of zelfs maar te laten muilkorven. De stadsgeneratie der jonge volwassenen van 2012 groeit in een heel andere omgeving op dan die waarvan we nu denken te weten wat ze willen en denken. Het voorbeeld dat de volwassenen dag in dag uit door hun omgangsvormen geven, sijpelt door en verdicht zich op en duur tot een bestanddeel van een levenshouding. Zo is het altijd geweest en zo zal het in 2021 zijn.

In het najaar gaan de kinderen weer met kinderpostzegels langs de deur. Misschien door de tijd waarin ik ben opgegroeid is mijn maatschappelijk gevoel niet tot dusdanige ontwikkeling gekomen dat ik, voor welk goed doel dan ook, van huis tot huis ben gegaan. Maar het was ook niet in me opgekomen, leeftijdgenoten met meer sociale bewogenheid te beroven. De Stichting Kinderpostzegels Nederland maakt zich nu zorgen. Vorig jaar werden 22 kinderen door leeftijdgenoten of opgeschoten jongens overvallen en beroofd. Het is de laat 20ste eeuwse vorm van het spelletje dat we speelden, Rovertje en Reizigertje, ook wel Rovigertje en Reizertje genoemd. Ik kreeg een briefje van iemand die tot de zojuist geënquêteerde generatie hoort. "Ik herinner me nog heel goed hoe trots en rijk ik me voelde bij het ophalen van alle guldens en kwartjes. Nooit bang geweest voor een aanslag van leeftijdgenoten - terwijl ik toch heus geen held was.'

Wat moet je doen? Politiebegeleiding, Brinkmans Geldtransporten? De Stichting heeft besloten, geen contant geld meer te laten ophalen. Ze heeft de computer ingeschakeld en een vernuftig systeem bedacht waardoor er wel twee maal zoveel adressen kunnen worden bereikt zonder dat er contant hoeft te worden geïncasseerd. 't Is goed voor de veiligheid van de kindertjes; het hierboven gesignaleerde pleziertje is verdwenen.

"De jeugd van tegenwoordig deugt niet. "Is dat zo? Zou het niet liggen aan die lange reeks van slome, slordige voorbeelden die ze iedere dag krijgt? Ergens is het misgegaan met ons Rovertje en Reizigertje, maar waar?