Nieuwe ploeg VN-inspecteurs mag ministerie van landbouw in Bagdad in; Crisis van VN en Irak opgelost

NEW YORK, 27 JULI. Irak heeft toegezegd een wapeninspectieteam van de Verenigde Naties toe te laten tot het gebouw van het ministerie van landbouw in Bagdad, maar de VN hebben concessies gedaan ten aanzien van de samenstelling ervan. Daarmee is de jongste crisis tussen Irak en de VN na drie weken opgelost. Iraakse kranten handhaafden vandaag echter hun kwaadaardige toon jegens de VN.

Het VN-team dat in het ministerie wordt toegelaten, is samengesteld uit inspecteurs uit landen die geen deel uitmaakten van de coalitie tegen Irak. Dat heeft de voorzitter van de Speciale ontwapeningscommissie van de VN, Rolf Ekeus, gisteren bekendgemaakt na een laatste onderhandelingsronde met de Iraakse VN-ambassadeur Abdul Amir al-Anbari. Ekeus verklaarde tevreden te zijn met het resultaat en zei geen enkele concessie te hebben hoeven doen aan de kwaliteit van zijn onderzoeksteam. Wel erkende hij dat mogelijk documenten en ander materiaal in het ministerie zijn verwijderd, verborgen of vernietigd terwijl de inspecteurs op de stoep stonden, of eind vorige week, toen ze zich uit de buurt hadden moeten terugtrekken. Ook sprak hij opnieuw zijn afkeer uit over de provocaties die VN-militairen en humanitaire helpers in Irak te verduren hebben.

De Iraakse ambassadeur verklaarde dat het compromis “tot beider tevredenheid” was gesloten. Anbari zei dat Irak “niets tegen inspectieteams had maar wel tegen schending van de nationale veiligheid en soevereiniteit”.

Maar Saddams perssecretaris schreef vandaag in de Iraakse partijkrant Al-Thawra dat de bestandsvoorwaarden in de oorlog in het Golfgebied waren gedicteerd door “schurken”. Eerder had hij de Irakezen al opgeroepen de VN-inspecteurs “met alle minachting te behandelen wanneer ze naar ons land komen”. De legerkrant Al-Qadissiyah stelde dat de VN waren gecapituleerd voor Bagdads eisen.

Het voor Irak aanvaardbare team staat onder leiding van de Duitser Achim Biermann, en bestaat verder uit twee Amerikanen, een Duitser, twee Russen, een Zweed, een Fin en een Zwitser. De twee Amerikanen en een Rus blijven echter buiten het gebouw. Ekeus gaat zelf ook een kijkje nemen in het ministerie.

Over het compromis is drie dagen onderhandeld. Zaterdag nog was Ekeus niet optimistisch en schatte hij de kansen op een gunstig resultaat op fifty-fifty.

Pag 4: Bush: Saddam buigt voor VN

Saddam Hussein zei gisteren nog voor de Iraakse radio dat “de moeder van alle oorlogen nog niet ten einde was”. “De strijd gaat voort want de vijand wil dat zo”, aldus Saddam.

In de eerste commentaren van Amerikaanse zijde op het compromis tussen de VN en Irak lijkt maar weinig veranderd. De geallieerde coalitie van Amerikanen, Fransen en Britten heeft ook dit weekeinde de voorbereidingen voor een militaire actie tegen doelen in Irak voortgezet. Ondanks het compromis hebben de VS dit weekeinde een derde vliegdekschip, de Kennedy, naar het Midden-Oosten gestuurd. In de Golf bevinden zich nu al de Independence en in de Middellandse Zee de Saratoga.

President Bush meende dat “Saddam is gebogen voor de wil van de Verenigde Naties”, maar hij wees er gisteren op dat de Iraakse president al drie weken (bestands)resolutie 687 schendt en dat hij VN-vertegenwoordigers lastig valt”. Bovendien vroeg de president zich af of een inspectie nu nog wel zin had. Het bereikte onderhandelingsresultaat neemt ook niet weg dat Irak zich volledig dient te voegen naar de VN-resoluties, aldus de president. “Nu heeft hij toegegeven maar de echte test komt bij de volgende inspectie.” Hij noemde Saddam “een kwelgeest, een dictator, een brute handelaar des doods”.

Niet alleen de toegang tot het ministerie van landbouw was een strijdpunt, ook andere geschillen spelen nog. Zo weigert Irak een nieuwe grens met Koeweit te erkennen en wil het de contracten met meer dan duizend VN-vertegenwoordigers niet verlengen.

Drie weken geleden noemde de Veiligheidsraad de weigering van Irak om VN-inspecteurs toe te laten een “onaanvaardbare schending” van resolutie 687, waarin de voorwaarden voor een staakt-het-vuren zijn vastgelegd. Daardoor ontstond een situatie die militair ingrijpen van de kant van de VN wettigde. Ekeus was echter een onvermoeibaar onderhandelaar. Vorig weekeinde was hij in Bagdad om de situatie te bespreken en hij waarschuwde toen al voor “ernstige, mogelijk tragische gevolgen”.

Dat resulteerde afgelopen week in steeds krachtiger verklaringen van de zijde van de VS, Groot-Brittannië en Frankrijk. De Veiligheidsraad stelde zich daarbij terughoudend op: na de waarschuwing van 6 juli zweeg de raad verder. Ekeus uitte gisteren bedekte kritiek aan het adres van de raad, die hem in feite opdracht had gegeven de zaak maar te regelen. Uiteindelijk hadden de dreigementen met geweld door de drie geallieerden volgens hem in Bagdad de doorslag gegeven.

In New York verwachtte niemand van het VN-team, dat morgen met zijn taak begint, spectaculaire vondsten in het Iraakse ministerie, hoewel Ekeus nog hoopte op “bewijzen of sporen” van mogelijk verdwenen materiaal. Eerder denkt men vooruit naar de volgende zet van Saddam Hussein, die naar verwachting nieuwe manieren zal kunnen vinden om de VN te irriteren. De voormalige Amerikaanse ambassadeur Richard Bulliet, nu hoogleraar aan Columbia University, verwacht dat Saddam Hussein zijn kat-en-muisspel niet zal opgeven. “Saddam wil geen oorlog maar door het zoeken van nieuwe confrontaties blijft hij in de schijnwerpers”, aldus Bulliett.